51833 KI 12 o, 23/03 MKP C 07 c MSflO UKD Opublikowano: 5.X.1966 Wspóltwórcy wynalazku: Juliulsz Lotocki, Barbara Drazek Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) Sposób otrzymywania chlorku 2,4,5-trójchlorobenzenosulfonylu Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia chlorku 2,4,5-trójcWorobenzenosulfonylu, który ma zastosowanie glównie jako pólprodukt do otrzy¬ mywania 2,4,5,4,-czterochlorodwufenylosulfonu, po¬ siadajacego wlasnosci roztoczobójcze (patrz patent holenderski nr 81359 z 1959 r.).Dotychczasowy sposób otrzymywania chlorku 2,4,5-trój'Chlorobenzenoisuilfonylu polega na chioro- suilfonowaniu rektyfikowanego trójchlorobenzenu (TCB) o zawartosci powyzej 97% izomeru 1,2,4-TCB (obecnosc pozostalych izomerów TCB w wiekszej ilosci wplywa ujemnie na jakosc produktu) przy pomocy kwasu chlorosulfonowego i nastepnym wylaniu mieszaniny poreakcyjnej na lód lufo do wody z lodem, przy czyim wytraca sie chlorek w postaci krystalicznej.Produkt reakcji oczyszcza sie przez odkwaszanie i krystalizacje z eteru naftowego. Wydajnosc pro¬ cesu, w stosunku do uzytego TOB, wynosi 60—70%, przy czym otrzymany chlorek z zasady jest zanie¬ czyszczony trójchlorobenzenem. Tak niska wydaj¬ nosc jest wynikiem hydrolizy chlorku, zachodzacej w czasie wkraplania mieszaniny poreakcyjnej do wody. Tworzy sie przy tym rozpuszczalny w wo¬ dzie kwas 2,4,5-trójicMorobenzenosulfonowy, który przy szybszym wydzielaniu mieszaniny poreakcyj¬ nej (znaczny wzrost temperatury) ulega rozkladowi na wyjsciowy trójchlorobenzen i kwas siarkowy.Koniecznosc stosowania do produkcji czystego izomeru 1,2,4-TCB podyktowana jest wymaganiami 10 15 20 25 jakosciowymi dla chlorku trójchlorobenzenosulfo- nyilu, który powinien zawierac mozliwie wysoki procent izomeru 2,4,5-. W przeciwnym przypadku wydajnosc syntezy prowadzacej do otrzymania 2,4,5,4,-czterochlorodwufenylosulfonu jest niska.Otrzymywanie czystego 1,2,4-trÓjchloriOJbenzenu wymaga oczyszczania TCB technicznego przez rek¬ tyfikacje, "która jest bardzo kosztowna.Wedlug wynalazku, do produkcji chlorku 2,4£- -trójcMorobenzenosulfonylu mozna uzywac takie trójchlorobenzen nierektyfikowany, a wiec suro¬ wiec techniczny, w którym zawarte jest 70—ST)% 1,2,4-TCB. W tym przypadku czysty produkt wy¬ dziela sie na drodze krystalizacji z otrzymanej mieszaniny izomerów chlorku trójchlorobenzeno- sulfonylu.W przypadku uzycia TCB rektyfikowanego (po¬ wyzej 97% 1,2,4-TCB) przebieg procesu wedlug wynalazku rózni sie od dotychczas stosowanego, w etapie dotyczacym wydzielania chlorku z mie¬ szaniny poreakcyjnej. Operacja ta polega na roz¬ kladzie nadmiaru stosowanego do produkcji kwasu chlorosulfonowego za pomoca wody. Dla zlagodze¬ nia efektów cieplnych, potrzebna ilosc wody wpro- ! wadza sie w postaci okolo 80%-go kwasu siarko¬ wego.Ilosc tego kwasu miusi byc taka, aby po rozklat dzie kwasu chlorosulfonowego otrzymac"* kwas siarkowy o stezeniu 92—94%. Wytracony chlorek odfiltrowuje sie od kwasu siarkowego i odkwasza.; 5183331833 Tak otrzymany chlorek (poddaje sie nastepnie su¬ szeniu i oczyszczaniu. Operacje te wykonuje sie przez rozpuszczenie surowego, mokrego chlorku w chloroformie, oddzielenie warstwy wodnej i przesaczenie roztworu celem usuniecia zanieczy¬ szczen mechanicznych. Nastepnie odparowuje sie rozpuszczalnik do sucha, otrzymujac chlorek z wy¬ dajnoscia okolo 95% w stosunku do uzytego TCB.W przypadku zastosowania trójchlorobenzenu nierektyfikowanego o zawartosci izomeru 1,2,4- -TGB ponizej 97%, proces prowadzi sie identycznie, jedynie po oczyszczeniu chlorku, nie prowadzi sie calkowitego odparowywania rozpuszczalnika, lecz roztwór silnie zateza, a nastepnie chlodzi. Z roz¬ tworu wydziela sie chlorek 2,4,5-trójchlorobenze- nosulfonylu, a inne jego izomery pozostaja w roz¬ tworze. W ten sposób otrzymuje sie powyzszy chlorek z wydajnoscia okolo 90% w stosunku do uzytego izomeru l,2,4-dX3B zawartego w wyjscio¬ wym trójchlorobenzenie nierektyfikowanym.Uzyskiwana jakosc chlorku 2,4,5-trójchloroben- zenosulfonylu zapewnia dobry wynik reakcji kon¬ densacji tego zwiazku z cMoróbenzenem i otrzy¬ manie 2,4,5,4,-czterochlorodwufenylosu]ifonu.Sposób wedlug wynalazku pozwala na zastoso¬ wanie trójchlorobenzenu nierektyfikowanego, uzy¬ skanie znacznie wyzszej wydajnosci dzieki zabez¬ pieczeniu chlorku przed hydroliza pod wplywem wody, wyeliminowanie suszenia produktu jako od¬ rebnej operacji, oraz na znaczne skrócenie czasu trwania procesu technologicznego. Dalsza zaleta tego sposobu jest to, ze pozwala on na stosowanie do oczyszczania chlorku rozpuszczalnika niepalne¬ go i umozliwiajacego rozdzielenie mieszaniny izo¬ merów chlorku trójchlorobenzenosulfcnylu. Ponad- :t*r uzyskuje sie, jako produkt uboczny, kwas siar- t kowy o wlasnosciach uzytkowych.(Przyklad I. Do kolby zaopatrzonej w mie¬ szadlo, termometr, odprowadzenie chlorowodoru i wkraplacz, wlewa sie 582 g kwasu chlorosulfono¬ wego, ochladza ponizej KK) i dodaje 181 g trój¬ chlorobenzenu rektyfikowanego o zawartosci 97% 1,2,4-TOB. Po wymieszaniu, zawartosc kolby ogrze¬ wa sie powoli do 100°C i w tej temperaturze mie¬ sza przez 3 godziny. Nastepnie ochladza sie i spu¬ szcza cienkim strumieniem do drugiego naczynia, równoczesnie z 1000 g 80%-go kwasu siarkowego, stosujac mieszanie. Powstala zawiesine chlorku chlodzi sie do okolo lO^C, oddziela kwas siarkowy i przemywa najpierw ochlodzonym, okolo 50%-wym kwasem siarkowym, a nastepnie zimna woda, az do reakcji obojetnej. Surowy, mokry chlorek rozpu¬ szcza sie w chloroformie, oddziela warstwe wodna, przesacza i odparowuje rosjiu^ctóiiiti Ad uzHjcS- nia suchej substancji. Otrzymuje sie 20$ g chlor¬ ku 2,4,5-trójchlorobenzenosulfonylu o temperatu¬ rze topnienia 64—66°C. 5 Przyklad II. Uzywajac do syntezy trójchlo- robenzen nierektyfikowany o zawartosci 70% izo¬ meru 1,2,4-TCB, produkcje chlorku 2,4,5-trójchloro- benzenosulfonylu prowadzi sie jak iw przykladzie 10 I, do momentu odparowywania rozpuszczalnika, które prowadzone jeat nie calkowicie, lecz do chwili gdy temiperatura na termometrze umiesz¬ czonym w deflegmatorze zacznie opadac. Stezony roztwór przelewa sie do krystaligatoH, sjafoezpie- 15 czajac przed parowaniem cMoroforinu i ochladza.Od wydzielonych krysztalów óddzlelk sie Li^gi ma¬ cierzyste. Otrzymuje sie* 176 g chlorku 2,4,5-trój- chlorobenzenosulfonylu, którego temperatura top¬ nienia wynosi 66—68pC. 20 PL PL