Pierwszenstwo: Opublikowano: 08.VIII.1966 (P 116 010) 15.IX.1967 53878 KI. 38 h, 2/01 MKP B 27 k UKD $}& Wspóltwórcy wynalazku: inz. Ryszard Lipinski, inz. Danuta Kozlowska, inz. Barbara Porol, inz. Mieczyslaw Kolodziejski Wlasciciel patentu: Zjednoczone Zespoly Gospodarcze, Warszawa (Polska) Srodek do impregnacji materialów budowlanych, zwlaszcza drewna i Przedmiotem wynalazku jest srodek do impre¬ gnacji materialów budowlanych, zwlaszcza drew¬ na zawierajacy jako substancje aktywne zwiazki o wlasciwosciach grzybobójczych i owadobójczych.Powszechnie znane i stosowane w budownictwie preparaty impregnacyjne do drewna, typu prepa¬ ratu, bedacego przedmiotem wynalazku, zawiera¬ ja jako substancje aktywna glównie zwiazki o wlasnosciach grzybobójczych.Skladnikami aktywnymi tych preparatów sa na ogól nisko lub wysoko wrzace fenole lub ich chlo- ropochodne o róznym stopniu schlorowania cza¬ steczki, oleje kreozotowe, nitropochodne fenoli, chloropochodne naftalenów itp.Wymienione zwiazki sa typowymi przedstawicie¬ lami fungicydów, one tez od szeregu lat w postaci plynnych preparatów impregnacyjnych w mniej¬ szym lub wiekszym stopniu, ale zupelnie wystar¬ czajaco zabezpieczaja drewniane elementy budow¬ lane przed szkodliwym dzialaniem wielu odmian szkodników roslinnych (grzyby domowe, plesnie, bakterie). Tymczasem znana jest rzecza, ze w gos¬ podarce drewnem budowlanym bardzo waznym za¬ gadnieniem jest zabezpieczanie drewna przed rów¬ nie powszechnymi szkodnikami biotycznymi, ja¬ kimi sa owady — techniczne szkodniki drewna.Zaliczane one sa do szkodników zwierzecych typu czlonkonogich, a szczególnie groznymi sposróc1 nich sa: spuszczel, (Hylotrupes bajulus), trzpiennik ol¬ brzymi (Sirex gigas), kolatek mieszkaniowy (Ano- 15 20 bium pertinax), drwalnik paskowany (Xyloterus lineatus), rytel pospolity (Hyloceetus dermestoides) i inne. Szkodliwa dzialalnosc owadów — technicz¬ nych szkodników drewna — polega na mechanicz¬ nym niszczeniu elementów drewnianych, prowa^ dzac po pewnym okresie czasu do jego zupelnego rozpadu. Szkody wywolane przez owady sa dla budownictwa równie grozne, jak szkody wywolane przez grzyby domowe. Wartosc natomiast owado¬ bójcza wiekszosci preparatów impregnacyjnych, bedacych w powszechnym uzyciu, jest niewielka. < Jedynymi preparatami, które wystarczajaco za¬ bezpieczaja drewno przed owadami — techniczny¬ mi szkodnikami drewna — sa niektóre preparaty solowe, stosowane do impregnacji w postaci roz¬ tworów wodnych. Skladnikami aktywnymi w tych preparatach stanowia badz sole nieorganiczne, jak fluorki, arseniany, dwuchromiany, fluorokrzemiany metali alkalicznych, badz tez sole sodowe róznych chloropocnodnyeh fenoli. Nieznane sa do tej pory uniwersalne preparaty spelniajace warunki dob¬ rych srodków grzybobójczych, a zarazem dobrych srodków owadobójczych.Uniwersalnym preparatem impregnacyjnym mo¬ ze byc jedynie srodek, zawierajacy tak dobrany zespól skladników toksycznych, aby pozwalal on na osiagniecie maksymalnego dzialania toksyczne¬ go, niszczacego w jednakowo silnym stopniu grzy¬ by, owady i bakterie, atakujace drewno. Zachodzi tu koniecznosc stosowania mieszanir / kilku zwiaz- 5387853878 3 ków chemicznych o róznym dzialaniu toksycznym.Tego rodzaju srodkiem jest srodek wedlug wyna¬ lazku, o tak dobranym skladzie bazy toksycznej, która zapewnia mu jednoczesne silne dzialanie grzybobójcze, owadobójcze i bakteriobójcze w sto¬ sunku do wszystkich, najczesciej spotykanych szkodników drewna budowlanego. Baze toksyczna zwiazku stanowia mieszaniny — pieciochlorofenolu z izomerem gamma szesciochlorocykloheksanu i dwuchlorodwufenylotrójchloroetanem.| Pieciochlorofenol jest zwiazkiem stosowanym do J impregnacji drewna w celu zabezpieczania go $rzed szkodliwa dzialalnoscia grzybów, plesni i bakterii. Szesciochlorocykloheksan, a zwlaszcza jego izomer gamma, znany pod nazwa handlowa na przyklad „Gameksan", jest uniwersalnym in¬ sektycydem i mozna go stosowac do walki ze wszystkimi rodzajami owadów. Dwuchlorodwufe- nylotrójchloroetan o nazwie handlowej na przy¬ klad „DDT", a zwlaszcza jego izomer para, stanowi znany srodek insektobójczy o silnym dzialaniu wewnetrznym i kontaktowym.Jak wykazaly badania, zastosowanie tych insek¬ tycydów do walki z owadami zerujacymi w drew- aia budowlanym, daje doskonale wyniki. Okazalo sie, ze przy zastosowaniu mieszanin pieciochloro¬ fenolu z omawianymi insektycydami otrzymuje sie nowe substancje aktywne dla szeregu preparatów impregnacyjnych do drewna.Przy wlasciwym doborze ilosciowym skladników, nowe substancje aktywne odznaczaja sie silnym dzialaniem niszczacym w drewnie wszelkie istnie¬ jace w nim grzyby, plesnie, dorosle osobniki owa¬ dzie oraz ich larwy; jak równiez trwalym, wielo¬ letnim zabezpieczeniem drewna przed inwazja wszelkiego rodzaju szkodników biotycznych. Oma¬ wiane substancje aktywne oprócz stwierdzonej, bardzo wysokiej toksycznosci, sa substancjami trudno lotnymi, trwalymi, w czasie, odpornymi na dzialanie czynników atmosferycznych, nie koro¬ dujacymi metali.Skladniki te stosowane w jednym preparacie spelniaja jednoczesnie role dwóch róznych srod¬ ków, przy czym uzycie ich zmniejsza sie o polowe w stosunku do dwóch preparatów stosowanych oddzielnie jako grzybobójcze lub owadobójcze. Za¬ równo pieciochlorofenol, jak i insektycydy izomer gamma szesciochlorocykloheksanu i dwuchloro¬ dwufenylotrójchloroetan moga byc uzywane w po¬ staci produktów technicznych. Wzajemne stosunki trzech lub dwóch skladników moga ulegac zmia- -*om w dosc szerokim zakresie. Dobre wlasciwosci zarówno grzybobójcze, jak i owadobójcze wykazu¬ ja juz preparaty o zawantosci trzech procent pie¬ ciochlorofenolu i kilku procent jednego z insek¬ tycydów.Najkorzystniejszy wszakze pod wzgledem prak¬ tycznym i ekonomicznym okazal sie sklad iloscio¬ wy, w którym pieciochlorofenolu jest 3—10 czesci wagowych szesciochlorocykloheksanu od 0,1—10 czesci wagowych i dwuchlorodwufenylotrój chloro¬ etanu od 0,5—10 czesci wagowych. W sklad prepa¬ ratu oprócz substancji aktywnych wchodza substan¬ cje uzupelniajace, dobrane pod wzgledem zwieksze¬ nia efektu biologicznego. Sa to substancje ulatwia¬ lo 15 25 jace wnikanie preparatu w drewno i zapewniajace jego równomierne nasycanie, jak oleje naftopochod- ne, niskochlorowane benzeny lub naftaleny, srodki hydrofobowe zabezpieczajace przed wymyciem preparatu z drewna — glównie typu woskolu, na przyklad czterochloronaftalen. Zmienne w szero¬ kim zakresie sa rozpuszczalniki, jak alkohole, weglowodory aromatyczne, woda.Dobór jakosciowy i ilosciowy substancji uzu¬ pelniajacych uzalezniony jest od rodzaju stosowa¬ nego sposobu impregnacji. Preparat przygotowany na przewazajacej ilosci wypelniaczy olejowych — glównie naftopochodnych nadaje sie do impreg¬ nacji drewna sposobem malowania lub kapieli.Przy drewnie zawilgoconym lub tam, gdzie istnieje niebezpieczenstwo pozaru, lepiej nadaje sie sposób opryskiwania preparatem typu emulsyjnego (olej w wodzie).W celu ochrony drewna zabytkowego lub goto¬ wych, wykonczonych wyrobów drewnianych wew¬ natrz pomieszczen najwygodniej jest stosowac pre¬ parat szybkoschnacy, oparty glównie na rozpusz¬ czalnikach szybkolotnych. Omówione typy srodków moga byc równiez uzywane do wszelkich innych materialów budowlanych zaatakowanych przez insekty.W kazdym z omówionych typów preparatów dobór wlasciwych wypelniaczy zapewnia trwalosc postaci uzytkowej i gwarantuje skutecznosc dzia¬ lania srodka. Ponizej podaje isie przyklady zesta¬ wów preparatów wedlug wynalazku.Przykladl pieciochlorofenol 5—10 cz. wag. dwuchlorodwufenylotrójchloroetan 0,5— 2 „ gammaszesciochlorocykloheksan 0,1— 1 » woskole 1— 2 „ ciekle chlorobenzyny, chloronaftaleny 5—15 oleje naftopochodne 10—40 „ solwentnafta 10—60 „ Przyklad II pieciochlorofenol 3— 5 cz. wag. dwuchlorodwufenylotrój chloroetan 5—10 „ woskol 6— 8 „ ciekle chlorobenzyny, chloronaftaleny 10—50 oleje naftopochodne 10—30 „ solwentnafta 10—20 Przyklad III pieciochlorofenol 3— 6 cz. wag. gammaszesciochlorocykloheksan 5—10 „ rozpuszczalniki aromatyczne, jak toluen, ksylen, benzen 10—80 ciekle chlorobenzeny, chloronaftaleny 0—10 alkohole lub ketony 10—30 60 Przyklad IV gammaszesciochlorocykloheksan 2— 5 cz. wag. dwuchlorodwufenylotrójchloroetan 0,5— 5 rozpuszczalniki aromatyczne, jak 65 toluen, ksylen, benzen 10—80 „ 40 45 5553878 ciekle chlorobenzeny, chloronaftaleny 0—10 10—30 alkohole lub ketony Przyklad V pieciochlorofenol 3— 6 cz. wag. gammaszesciochlorocykloheksan 1— 5 „ dwuchlorodwufenylotrójchloroetan 3—10 oleje naftopochodne lub solwentnafta 25—60 woda 20—60 srodki powierzchniowoczynne o wlasnosciach emulgujacych jonowe lub niejonowe. 3—20 ,, Srodek wedlug wynalazku otrzymuje sie przez rozpuszczenie najpierw pieciochlorofenolu i/lub szesciochlorocykloheksanu i/lub dwuchlorodwufe- nylotrójchloroetanu w rozpuszczalnikach aroma- 10 15 6 tycznych lub solwentnafcie i nastepne dodanie i dokladne wymieszanie pozostalych skladników preparatu. PL PL