Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania nowych barwników styrylowych trudno rozpuszczal¬ nych w wodzie, lecz rozpuszczajacych sie zarówno w hydrofilowych, jak i hydrofobowych rozpuszczalnikach organicznych. Barwniki otrzymywane sposobem wedlug wynalazku przedstawiono za pomoca ogólnego wzoru 1, w którym A oznacza grupe cyjanowa, estryfikowana grupe karboksylowa albo grupe N,N-dwualkiloaminokarbo- nylowa, B oznacza rodnik alifatyczny o 1 —4 atomach wegla, grupe cyjanoalkilenowa lub estryfikowana grupe karboksyalkilenowa, Xi oznacza atom wodoru lub chloru albo grupe metylowa, metoksylowa wzglednie etoksy- lowa, X2 oznacza atom wodoru albo X! i X2 zamykaja wspólnie szescioczlonowy pierscien aromatyczny, Y oznacza atom wodoru albo grupe metylowa, metoksylowa lub etoksylowa, R oznacza grupe alkilenowa, a Ri - grupe alkilowa. Omawiane barwniki róznia sie od znanych barwników styrylowych obecnoscia ugrupowania /R-COOR —N w czasteczce. ^B Stwierdzono, ze rozpuszczalnosc omawianych barwników w hydrofilowych badz hydrofobowych rozpusz¬ czalnikach organicznych jest uzalezniona od dlugosci lancuchów weglowych w resztach R i Ri oraz w podstawni¬ ku B. Sposobem wedlug wynalazku przeksztalca sie w pierwszej kolejnosci amine o ogólnym wzorze 2, w którym symbole maja wyzej podane znaczenie, w aldehyd o ogólnym wzorze 3, w którym symbole maja wyzej podane znaczenie. Synteze aldehydu prowadzi sie dowolnym znanym sposobem, korzystnie metoda Wills- meyer'a, dzialajac na wspomniana wyzej amine w temperaturze 80°C dwumetyloformamidem w obecnosci tleno¬ chlorku fosforu. Po zakonczeniu syntezy aldehydu rozciencza sie mase poreakcyjna woda, przy czym aldehyd wydziela sie w postaci oleju, który oddziela sie od warstwy wodnej i poddaje nastepnie, ewentualnie po uprzed¬ nim wysuszeniu, kondensacji z dwunitrylem kwasu malonowego lub pochodna kwasu cyjanooctowego.2 97 750 Jako pochodne kwasu cyjanooctowego stosuje sie w sposobie wedlug wynalazaku estry tego kwasu i alko¬ holi, zawierajacych 1—6 atomów wegla albo amidy tego kwasu, podstawione przy azocie resztami alifatycznymi, zawierajacymi 1-4 atomów wegla. Proces kondensacji prowadzi sie korzystnie w temperaturze wrzenia, w srodo¬ wisku alkoholi takich, jak metanol lub etanol, w obecnosci srodków redukujacych, jak piperydyna. Otrzymuje sie jaskrawe zólcienie, odznaczajace sie bardzo dobrymi trwalosciami na swiatlo oraz trwalosciami termicznymi w granicach 2-3 do 5 w skali pieciostopniowej. Termiczne trwalosci tych barwników zaleza od rodzaju podsta¬ wników, zawartych w czasteczce barwnika. Najwyzsze trwalosci termiczne posiadaja barwniki, zawierajace duza ilosc podstawników o dlugich lancuchach. Omawiane barwniki barwia hydrofobowe wlókna syntetyczne, glównie poliestrowe, poliamidowe, octano¬ we i poliakrylonitrylowe z kapieli wodnych metoda wyczerpywania lub napawania, suszenia i utrwalania ter¬ micznego, a takze z kapieli rozpuszczalnikowych, metoda napawania, suszenia i dogrzewania. Do barwienia z kapieli wodnych stosuje sie otrzymywane sposobem wedlug wynalazku barwniki w postaci zdyspergowanych proszków lub zawiesin, które przygotowuje sie w taki sam sposób, jak proszki i zawiesiny barwników zawiesinowych. Przygotowane z tych proszków kapiele wzglednie zawiesiny sa bardzo trwale i nie wykazuja zjawiska aglomeracji ani wytracania sie barwników nawet po dluzszym ogrzewaniu kapieli w tempera¬ turze wrzenia. Do barwienia z kapieli rozpuszczalnikowych stosuje sie omawiane barwniki w postaci proszków, nie zawie¬ rajacych srodków dyspergujacych albo w postaci roztworów o wysokiej koncentracji barwnika, wynoszacej do %. Sporzadzanie z omawianych barwników roztworów o tak wysokim stezeniu jest mozliwym dzieki bardzo dobrej rozpuszczalnosci tych barwników w rozpuszczalnikach organicznych, siegajacej w przypadkach dlugich lancuchów weglowych w podstawnikach R, Ri i B 400 g/l. Wynalazek ilustruja nastepujace przyklady, z których czesci i procenty oznaczaja czesci i procenty wago¬ we. Przyklad I. Do 100 czesci dwumetyloformamidu wkrapla sie podczas mieszania w temperaturze 0—5°C 30 czesci tlenochlorku fosforu, po czym w temperaturze 10°C dodaje sie do masy reakcyjnej 42,1 czesci estru dwuizoheksylowego kwasu 2-metoksy-5- metyloanilino-N,N-dwuoctowego. Calosc ogrzewa sie do tempera¬ tury 80°C i utrzymuje w tych warunkach w cia*u 4 godzin. Mase reakcyjna chlodzi sie nastepnie do temperatury 40°C i wylewa na 40 czesci wody z lodem oraz zobojetnia amoniakiem do pH = 7—8. Wydzielony w postaci oleju aldehyd oddziela sie od warstwy wodnej, przemywa woda i suszy w temperaturze 40—50°C. Wysuszony aldehyd rozpuszcza sie w 60 czesciach metanolu, dodaje do otrzymanego roztworu 8 czesci dwunitrylu kwasu malonowego oraz piperydyne w ilosci okolo 1% w stosunku du masy reakcyjnej i ogrzewa calosc w temperaturze wrzenia w ciagu 5 godzin. Z masy reakcyjnej wytraca sie zólty barwnik, który po ochlodzeniu masy odsacza sie, przemywa metanolem i suszy. Postepujac sposobem, opisanym w przykladzie I, przy uzyciu jako zwiazków wyjsciowych amin aroma¬ tycznych oraz pochodnych kwasu malonowego lub cyjanooctowego, podanych ponizej w tabeli, otrzymuje sie zólte barwniki o ogólnym wzorze 1. Przez odpowiedni dobór amin aromatycznych i pochodnych kwasu malono¬ wego albo cyjanooctowego uzyskuje sie barwniki o róznych rozpuszczalnosciach w rozpuszczalnikach organicz¬ nych i róznych trwalosciach termicznych. Tabela Przyklad II III "IV V VI .. VII. VIII Amina aromatyczna ester butylowy kwasu anilino-N-cyjanoetylo-N-octowego ester dwuetylowy kwasu l-naftyloamino-N,N-dwuoctowego ester metylowy kwasu 3-metylo-N-etyloanilino-N-octowego ester dwubutyIowy kwasu 2,5-dwumetoksyanilino-N,N-dwuoetowego ester dwu heksyIowy kwasu 2,5-dwuetoksyanilino-N,N-dwuoctowego ester butylowy kwasu N-butyloanilino-N-kapronowego ester butylowy kwasu 3-chloro-N-etyloanilino-N-octowego Pochodna kwasu malonowego lub cyjanooctowego dwunitryl kwasu malonowego cyjanooctan heksylu dwunitryl kwasu malonowego N,N-dwumetylocyjanacetamid dwunitryl kwasu malonowego N,N-dwubutylocyjanacetamid dwunitryl kwasu malonowego97 750 3 Zastrzez.enie patentowe Sposób otrzymywania nowych barwników styrylowych o ogólnym wzorze 1, w którym A oznacza grupe cyjanowa, estryfikowana grupe karboksylowa albo grupe N,N-dwualkiloaminokarbonylowa, B oznacza rodnik alifatyczny o 1—4 atomach wegla, grupe cyjanoalkilenowa lub estryfikowana grupe karboksyalkilenowa, Xi oznacza atom wodoru lub chloru albo grupe metylowa, metoksylowa wzglednie etoksylowa, X2 oznacza atom wodoru albo Xx i X2 zamykaja wspólnie szescioczlonowy pierscien aromatyczny, Y oznacza atom wodoru albo grupe metylowa, metoksylowa lub etoksylowa, R oznacza grupe alkilenowa, a Rx — grupe alkilowa, na drodze syntezy aromatycznych aldehydów dowolnym znanym sposobem, korzystnie metoda Willsmeyer'a, przez reakcje aminy aromatycznej z dwumetyloformamidem w obecnosci tlenochlorku fosforu i nastepnej kondensacji otrzy¬ manego aldehydu z dwunitrylem kwasu malonowego lub pochodnymi kwasu cyjanooctowego, znamien¬ ny t y m, ze jako zwiazek wyjsciowy w syntezie aromatycznych aldehydów stosuje sie zwiazek o ogólnym wzorze 2, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, a jako pochodne kwasu cyjanooctowego w reakcji kondensacji z wytworzonymi w ten sposób aromatycznymi aldehydami o ogólnym wzorze 3, w którym symbole maja wyzej podane znaczenia, stosuje sie estry kwasu cyjanooctowego i alkoholi, zawierajacych 1—6 atomów wegla albo amidy tego kwasu, podstawione przy azocie resztami alifatycznymi, zawierajacymi 1-4 atomów wegla. NC Jf -C^CH^%N^-C00R' 1 2 wzór 1 X, X, yR-COOR, x2 wzór 2 -0-*: B 2 wzór3 * \ PL