Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych pochodnych N-fosfonometyloglicyny o ogólnym wzorze 1 w którym Y oznacza atom wodoru, nizsza grupe alkilowa lub atom metalu alkalicznego, Z oznacza atom wodoru lub metalu alkalicznego, R oznacza grupe winylenowa, metylo- winylenowa, alkilenowa o 2—3 atomach wegla miedzy wolnymi wartosciowosciami i lacznie za¬ wierajaca do 8 atomów wegla, jednochloropo- chodna tych grup winylenowych lub alkilenowych, grupe fenylenowa, karboksyfenylenowa, 3-nitrofe- nylenowa, tolilenowa, cykloheksenylenowa o 4—6 atomach wegla, grupe metylocykl&heksenylenowa lub cykloalkilenowa albo dwukarboksycykloalkile- nowa zawierajaca 4—6 atomów wegla w pierscie¬ niu grupe dwukarboksybenzoilofenylenowa, nor- bornenylenowa, norbornylidenowa, N-metylopiroli- lidenowa, pirydylidenowa, pikolilidenowa lub tie- nylidenowa, z tym, ze wole wartosciowosci rodni¬ ków cyklicznych musza byc w polozeniu orto wzgledem atomów wegla.Stosowane w opisie okreslenie.„nizsza grupa al¬ kilowa" oznacza weglowodorowe rodniki alifatyczne o lancuchu prostym lub rozgalezionym zawiera¬ jace 1—4 a,tomów wegla.W opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3799758 i 3868407 omówiono wykorzy¬ stanie N-fosfonometyloglicyny oraz niektórych jej estrów, amidów i soli jako substancji chwasto¬ bójczych i fitotoksycznych, sluzacych do niszczenia 10 15 20 25 30 niepozadanych roslin. Bardzo podobna klase zwiaz¬ ków ,obejmujaca równiez niektóre proste pochodne N-acylowe, opisano w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3853530 jako uzyteczne substancje regulujace naturalny wzrost bez po¬ wodowania ich obumierania lub rozwój pozadanych roslin uprawnych.Ponadto w opisach patentowych Stanów Zjedno¬ czonych Ameryki nr 3888915, 3910969, 3933946 omó¬ wiono rózne inne podstawione przy atomie azotu pochodne N-fosfonometyloglicyny w odniesieniu do jednego lub obu wspomnianych wyzej zastosowan.Szczególnymi podstawnikami omówionymi w tych opisach byly odpowiednio grupy: nitrozowa, feny- losulfonamidowa i hydroksylowa.Sposobem wedlug wynalazku nowe zwiazki o ogólnym wzorze 1, w którym Y, R i Z maja po¬ przednio podane znaczenie, wytwarza sie na drodze kondensacji odpowiedniego cyklicznego bezwod¬ nika, z sola N-fosfonometyloglicyny o dwóch ato¬ mach metalu alkalicznego lub tez z sola zawiera¬ jaca jeden atom metalu alkalicznego pjrzy drugiej grupie glicyny zestryfikowanej nizsza grupa alkilowa. Sole takie uzyskuje sie w znany sposójs przez dodanie wodorotlenku metalu alkalicznego do N-fosfonometyloglicyny lub monoestru glicyny, przy czym nalezy rozumiec, ze produkt takiej re¬ akcji przylaczenia bedzie zawieral grupe hydro¬ ksylowa polaczona z atomem fosforu. Bezwodni^ i sól mozna uzyc w ilosciach w przyblizeniu równo-* 106 810106 3 molowych, chociaz korzystniej jest stosowac nad¬ miar bezwodnika celem latwiejszego uzyskania pelnego przebiegu reakcji.Reakcje te zwykle prowadzi sie w temperaturze zblizonej do temperatury pokojowej i mozna stoso¬ wac chlodzenie, jesli wystepuje wzrost temperatury na skutek egzotermicznego przebiegu reakcji.W czasie przebiegu reakcji pH srodowiska powinno sie zawierac w granicach 6—10, korzystnie 7—0 i te wartosc pH mozna latwo zapewnic przez okre¬ sowe dodawanie zasady w miare potrzeby.Produkt takiej reakcji stanowi sól potrójna o wzojfee 1, w którym Y oraz kazdy z symboli Z oznacza atom metalu alkalicznego (lub dwusól estru glicynianowego) gdy we wzorze 1 Y oznacza nizsza grupe alkilowa, zas kazdy z symboli Z oznacza atom metalu alkalicznego). Jak to opisano dalej, otrzymany produkt mozna zastosowac bez¬ posrednio bez wydzielania lub oczyszczania, badz tez mozina go zakwasic celem usuniecia atomów metalu alkalicznego. Takie zakwaszanie produktu reakcji mozna wykonac w niektórych przypadkach dzialaniem HC1, chociaz sposób ten moze spowo¬ dowac czesciowy lub calkowity przebieg reakcji odwrotnej. Dlatego tez korzystniej jest przeprowa¬ dzic zakwaszenie soli stanowiacej produkt na dro¬ dze chromatograficznej przy uzyciu zywicy jono¬ wymiennej w formie kwasowej.Jednym z reagentów stosowanych do wytwarza¬ nia nowych zwiazków o wzorze 1 jest cykliczny bezwodnik o wzorze 2, w którym R ma poprzednio podane znaczenie. Stwierdzic mozna, ze R we wzo¬ rze 3 oznacza centralna reszte takiego bezwodnika, po usunieciu z niego grupy o wzorze 2.Rodnikami alkilenowymi oznaczonymi we wzo¬ rze 2 symbolem R sa rodniki, których lancuch wy¬ prowadza sie z bezwodnika bursztynowego lub glutarowego i obejmuja one lancuchy podstawione, takie jak wywodza sie z bezwodników kwasów 3,3-dwumeyloglutarowego, 2,4-dwuetyloglutarowe- go i 2,2-dwupropyiobursztynowego. Cykliczne rod¬ niki oznaczone we wzorze 2 symbolem R sa rodni¬ kami, których pierscien wyprowadza sie z takich bezwodników, jak bezwodniki kwasu ftalowego, izomerycznych kwasów czterowodoroftalowych, kwasu trój- i hemimelitowego, kwasów pirydyno-, tiofeno-, oraz norbornanodwukarboksylowych, kwa¬ sów cykloalkanodwukarboksylowych itp. W szcze¬ gólnym przypadku, gdy R , we wzorze 2 oznacza grupe tolilenowa nalezy rozumiec, ze symbol ten f0 obejmuje równiez pierscienie wyprowadzone z izo¬ merycznych bezwodników kwasów metyloftaio- wych, jak równiez z bezwodnika kwasu homoftalo¬ wego (rodnik X, 2-tolilenowy).Cykliczne bezwodniki, które stosuje sie jako re- E5 agenty w sposobie wedlug wynalazku obejmuja równiez niektóre dwubezwodniki, takie jak: dwu- bezwodnik kwasu benzofenonoczterokarboksylowego lub dwubezwodniki kwasów cykloalkanoczterokar- boksylowych. Jak to zilustrowano w niektórych M podanych dalej przykladach, reakcja zachodzi po¬ miedzy jednym ugrupowaniem bezwodnikowym, podczas gdy druga grupa Dezwodnikowa zostaje otwarta tworzac dwukarboksylowe podstawniki w polozeniuono. ei 810 4 Do korzystnych zwiazków wytwarzanych sposo¬ bem wedlug wynalazku naleza zwiazki o wzorze 1, w których R oznacza grupe fenylenowa, cyklo- heksylenowa lub alkilenowa zawierajaca w lan¬ cuchu 2—3 atomów wegla pomiedzy wolnymi war- 5 tosciowosciami i calkowita liczba atomów wegla do 5.Sposób wedlug wynalazku jest blizej wyjasniony w ponizszych przykladach, nie ograniczajacych jego zakresu.* Przyklad I. Zawiesine 16,9 g (0,10 mola) N-fosfonometyloglicyny w 30 ml wody poddano jednorazowemu dzialaniu 16 g (0,20 mola) 50%-owego wodnego roztworu wodorotlenku sodu.Roztwór ten mieszano i oziebiano do temperatury ' 5—15°C celem otrzymania dwusodowej soli uzytej N-fosfonometyloglicyny. Porcje 18,5 g (0,125 mola) bezwodnika kwasu ftalowego utartego na drobny proszek w mozdzierzu dodano do roztworu soli podczas energicznego mieszania w temperaturze 1 20—25°C. Okresowo dodawano 50%-owy wodny roztwór wodorotlenku sodu celem utrzymania wartosci pH okolo 6. Po mieszaniu w ciagu nocy dodano dalsze 2,9 g bezwodnika ftalowego, utrzy¬ mujac wartosc pH okolo 8 przez dodawanie wodo¬ rotlenku sodowego. Mieszanine reakcyjna zatezono w temperaturze ponizej 60°C i wysuszono uzysku¬ jac krucha, spieniona substancje szklista. Porcje 10 g produktu w 40 ml wody przepuszczono przez kolumne wypelniona zywica jednowymienna. Do 9n wex 50 w postaci kwasowej i zbierano 50 ml frakcje. Druga frakcje wysuszono dwukrotnie, uzyskujac N-karboksymetylo-N-(fosfonometylo)- amid kwasu ftalowego o wzorze 4 w postaci bez¬ barwnej substancji szklistej. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosci 40,97% wegla, 4.25% wodoru i 9,34% fosforu w porównaniu z war¬ tosciami 41,65%, 3,81% i 9,77% obliczonymi dla wzoru C11H12NO8P.Przyklad II. Wytworzono roztwór soli dwu¬ sodowej N-fosfonometyloglicyny w sposób opisany w przykladzie I i dodano do niego 11,0 g (0,11 mola) drobno zmielonego bezwodnika maleinowego, jed¬ noczesnie energicznie mieszajac. Do roztworu do¬ dano nieco wodorotlenku sodowego celem utrzy¬ mania wartosci *pH prawie 9, oraz dodano nie¬ wielka ilosc eteru w celu ulatwienia rozpuszczenia czastek bezwodnika. Mieszanie kontynuowano przez szereg dni, dodajac bezwodnik maleinowy w por¬ cjach 2,0 lub 4,0 g az do calkowitego zuzycia N-fosfonometyloglicyny w mieszaninie reakcyjnej.W tym czasie dodawano w miare potrzeby nie¬ wielkie porcje wodorotlenku sodowego, tak aby utrzymywac wartsc pH okolo 8. Po zakonczeniu reakcji mieszanine przesaczono, przemyto woda, zatezono i wysuszono. Produkt, zawierajacy male- inian dwusodowy jako produkt uboczny, uzyskano w postaci bezbarwnej substancji szklistej, której budowe zidentyfikowano na drodze magnetycznego rezonansu jadrowego (MRI) jako sól trójsodowa N-karboksymetylo-N-(fosfonometylo)amidu kwasu maleinowego o wzorze 5.Przyklad III. Sól dwusodowa N-fosfonome¬ tyloglicyny wytworzono w sposób opisany w przy¬ kladzie I, uzywajac 8,5 g glicyny w 15 ml wody101810 6 oraz okolo 8,1 g wodorotlenku sodu. Roztwór soli oziebiono i mieszano dodajac jednoczesnie porcja¬ mi w ciagu okolo dwóch godzin 5,5 g bezwodnika bursztynowego. Okresowo dodano dalsza ilosc wo¬ dorotlenku sodowego celem utrzymania pH w po¬ zadanym zakresie i mieszanie kontynuowano w ciagu nocy. Mieszanine reakcyjna przepuszczono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej i wysuszono uzyskujac bezbarwna zywi- cowata substancje. Produkt ten rozpuszczono w wodzie i ponownie przepuszczono przez kolumne.Pierwsze dwie frakcje odcieku po 50 ml wysu¬ szono, powtórnie rozpuszczono i powtórnie wysu¬ szono uzyskujac kwas N-karboksymetylo-N-(fos- fonometylo/bursztynowy (w Jormie jednowodnej o wzorze 6 w postaci bezbarwnej szklistej sub¬ stancji. Analiza elementarna wykazuje zawartosci 29,4% wegla, 4,57% wodoru i 10,58% fosforu, w po¬ równaniu z wartosciami 29,28%, 4,91% i 10,79% obliczonymi dla wzoru C7H12NO8P . H2O.Przyklad IV. Sól dwusodowa N-fosfonomety- loglicyny wytworzono w sposób opisany w przy¬ kladzie III. Roztwór soli mieszano, dodajac jedno¬ czesnie 8,5 g bezwodnika kwasu 3,4,5,6-czterowo- doroftalowego, utrzymujac wartosc pH powyzej 8 przez dodawanie wodorotlenku sodowego. Miesza¬ nine reakcyjna mieszano w ciagu nocy, a nastep¬ nie dodano dalsze 1,0 g bezwodnika i calosc mie¬ szano do zakonczenia reakcji. Mieszanine przesa¬ czono uzyskujac rózowy roztwór zawierajacy nieco dwusodowej soli kwasu czterowodoroftalowego sta¬ nowiacej produkt uboczny. Produkt reakcji ziden¬ tyfikowano metoda MRJ jako sól trój sodowa N-karboksymetylo-N-fosfonometyloamidu kwasu 3,4,5,6-czterowodoroftalowego o wzorze 7.Przyklad VSól dwusodowa N-fosfonometylo- glicyny wytworzono w sposób opisany w przykla¬ dzie III. Roztwór soli mieszano i chlodzono, do¬ dajac jednoczesnie malymi porcjami 8,5 g bezwod¬ nika kwasu 1,2,3,6-czterowodoroftalowego. Po mie¬ szaniu przez noc dodano trzy dalsze porcje po 0,5 g bezwodnika ,dodajac jednoczesnie wodoro¬ tlenek sodowy, aby utrzymac wartosc pH powy¬ zej 8. Nastepnie mieszanine reakcyjna zatezono, wysuszono, powtórnie rozpuszczono w wodzie i przepuszczono przez kolumne z zywica jonowy¬ mienna w formie kwasowej. Druga 50 ml frakcje odcieku wysuszono uzyskujac N-karboksymetylo- -N-fosfonometylo-amid kwasu 1,2,3,6-czterowodo- roftalowego (w postaci jednowodnej) o wzorze 8 jako sypka bezbarwna, szklista substancje. Ana¬ liza elementarna produktu wykazuje zawartosci 40,15% wegla, 5,31% wodoru, 8,94% fosforu w po¬ równaniu z wartosciami 38,95%, 5,35% i 9,13% obliczonymi dla wzoru CnHieNOsP . H2O.Przyklad VI. Do roztworu okolo 0,042 mola soli dwusodowej N-fosfonometyloglicyny, wytwo¬ rzonej jak opisano w poprzednich przykladach, do¬ dano 8,67 g (0,045 mola) bezwodnika kwasu 3-nitro- ftalowego przy jednoczesnym mieszaniu i chlo¬ dzeniu. Okresowo dodawano niewielkie porcje 50%^owego wodnego roztworu wodorotlenku sodo¬ wego celem utrzymania pH w zadanym zakresie, a nastepnie dodano 2 g bezwodnika celem zakon¬ czenia reakcji. Wysuszona i powtórnie rozpuszczona mieszanine reakcyjna przepuszczono przez kolu¬ mne z zywica jonowymienna w postaci kwasowej.Druga frakcje • 50 ml dwukrotnie wysuszono uzy- 5 skujac N-karboksymetylo-N-fosfonometylo-(3- oraz 6-nitro)amid kwasu ftalowego w formie dwuwodnej o wzorze 9 w postaci kremowo zabarwionej, kru¬ chej substancji szklistej. Produkt spiekal sie w temperaturze 80°C i wykazywal rozklad w tempe- 10 raturze 165°C. Analiza elementarna produktu wy¬ kazuje zawartosc 7,10% azotu i 7,59% fosforu w porównaniu z wartosciami 7,03% oraz 7,78% obli¬ czonymi dla wzoru C11H11N2O10P • 2H2O.Przyklad VII. Do roztworu soli dwusodowej 15 N-fosfonometyloglicyny wytworzonej w sposób opi¬ sany w przykladzie III dodano 9,0 g bezwodnika kwasu 5-norbonenylodwukarboksylowego-2,3 przy jednoczesnym mieszaniu i chlodzeniu. Po miesza¬ niu przez noc, dodano nastepna porcje 3 g bezwod- 20 nika i wreszcie, aby zakonczyc reakcje dodano po kilku godzinach porcje 0,5 g bezwodnika. W czasie trwania reakcji*dodawano niewielkie ilosci wodoro¬ tlenku sodowego, aby utrzymac pH powyzej. Na¬ stepnie mieszanine reakcyjna przesaczono uzysku- 25 jac produkt w postaci bezbarwnego roztworu, który zawieral dwusodowa sól kwasu 5-norbornenyk- dwukarboksylowego-2,3 jako produkt uboczny.Produkt ten zidentyfikowano metoda MRJ jako sól trójsodowa N-karboksymetylo-N-fosfonometylo- 30 amidu kwasu S^norbornenylodwukarboksylowego- -2,3 o wzorze 10.Przyklad VIII. Do soli dwusodowej N-fosfo¬ nometyloglicyny otrzymanej w sposób opisany w przykladzie III dodano 8,1 g bezwodnika homofta- 35 lowego przy jednoczesnym mieszaniu. Nastepnie, aby zakonczyc reakcje, dodano kilka niewielkich porcji 1 lub 1,5 bezwodnika, przy czym dodawano równiez okresowo roztwór wodorotlenku sodowego celem utrzymania pH w zadanym zakresie. Na- 40 stepnie roztwór reakcyjny przemyto woda, odsa¬ czono celem usuniecia cial stalych i przepuszczono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej. Pierwsza 50 ml frakcje odcieku wysu¬ szono, ponownie rozpuszczono w wodzie i ponow- 45 nie wysuszono uzyskujac amid N-karboksyme¬ tylo-N-(fosfonometylo) kwasu homoftalowego o wzorze 11 w postaci jasnozóltej, kruchej, szklistej substancji, która spiekala sie w temperaturze 80°C i ulegala rozkladowi przy 155°C. Analiza ele- 50 mentarna produktu wykazuje zawartosc 43,49% wegla, 4,22% wodoru, 8,77% fosforu, w porównaniu z wartosciami 43,52%, 4,26% i 9,35% obliczonymi dla wzoru C12H14NO8P.Przyklad IX. Do soli dwusodowej N-fosfono- 55 metyloglicyny otrzymanej w sposób opisany w przykladzie III, dodano 6,3 g bezwodnika kwasu cyklobutanodwukarboksylowego-1,2 przy jedno¬ czesnym mieszaniu. Okresowo dodawano po kilka kropli wodnego roztworu wodorotlenku sodowego 60 celem utrzymania pH okolo 8, a nastepnie dodano porcje 0,6 g bezwodnika, aby zakonczyc reakcje.Mieszanine reakcyjna wysuszono i przepuszczono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie 09 kwasowej. Druga 50 ml frakcje odcieku wysuszona7 dwukrotnie, uzyskujac N-karboksymetylo-N-fosfo- nometylo-2-karboksycyklobutanokarbonamid o wzo- • rze 12 w postaci bialej, kruchej substancji szklistej która spieka sie w temperaturze okolo 87°C i wy¬ kazuje rozklad w temepraturze 172°C. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 35,64% wegla, 4,69% wodoru i 10,07% fosforu w porówna¬ niu z wartosciami 36,62%, 4,78% i 10,49% obliczo¬ nymi dla wzoru CsiHmNOsP.Przyklad X. Do soli dwusodowej N-fosfono¬ metyloglicyny otrzymanej w sposób opisany w przykladzie III, dodano 6,0 g bezwodnika kwasu metylobursztynowego, przy jednoczesnym miesza¬ niu. Mieszanine ochlodzono i dodano 50%-owy wodny roztwór wodorotlenku sodu aby utrzymac pH okolo 8. Celem zakonczenia reakcji dodano dwie dalsze 1,0 g porcje bezwodnika, dodajac jed¬ noczesnie zasade. Nastepnie zmniejszono pH do wartosci ponizej 8 przez dodanie kwasu octowego, przemywano mieszanine reakcyjna woda i prze¬ puszczalno przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej. Druga 50 ml frakcje odcieku wysuszono dwukrotnie, uzyskujac N-karboksyme- tylo-N-fosfonometyloamid kwasu 2-metyloburszty- nuowego (w postaci jednowodnej) o wzorze 13 jako spieniona, szklista substancje. Aanaliza elemen¬ tarna produktu wykazuje zawartosc 32,77% wegla, 5,10% wodoru i 9,97% fosforu, w porównaniu z wartosciami 31,90%, 5,35% i 10,28% obliczonymi dla wzoru CsHhNOsP . H2O.Przyklad XI. Do soli dwusodowej N-fosfo¬ nometyloglicyny otrzymanej w sposób opisany w przykladzie III, dodano 8,5 g bezwodnika kwasu cykloheksanodwukarboksylowego-1,2 przy jedno¬ czesnym mieszaniu. Bezwodnik rozpuszczano po¬ woli, dodajac okresowo niewielkie ilosci wodoro¬ tlenku sodowego, celem utrzymania pH okolo 8.Nastepnie dodano ponownie 1,0 g porcje bezwod¬ nika, aby zakonczyc reakcje. Mieszanine reakcyjna odsaczono uzyskujac bezbarwny roztwór zawiera¬ jacy jako produkt uboczny cykloheksanodwukarbo- lcsylan-1,2 dwusodowy. Produkt zidentyfikowano za pomoca MRJ jako sól trójsodowa N-karboksy- metylo-N-fosfonometylo-amidu kwasu 2-karboksy- cykloheksanokarboksylowego o wzorze 14.Przyklad XII. Do soli dwusodowej N-fosfo- nometyloglicyny otrzymanej w sposób opisany w przykladzie III dodano 7,8 g bezwodnika kwasu pirydynodwukarboksylowego-2,3 przy jednoczesnym mieszaniu. Nastepnie dodano dwie dalsze 2,0 g porcje bezwodnika celem zakonczenia reakcji, Jednoczesnie okresowo dodajac niewielkie ilosci wodnego roztworu wodorotlenku sodowego w celu utrzymania pH w zadainym zakresie. Mieszanine reakcyjna przepuszczono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej i kilka pierw¬ szych frakcji 'wysuszono dwukrotnie uzyskujac N- -karboksymetylo-N-(fbsfonometylo)monoamid kwa¬ su dwukarboksylowego o wzorze 15 w postaci syp¬ kiego ,bialego ciala stalego. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 36,23% wegla 3,89% wodoru, 8,38% azotu i 9,24% fosforu, w porów¬ naniu z wartosciami 35,73%, 3,90%, 8,33% i 9,21% obliczonymi dla wzoru O0H11N2O8P : H2O.Przyklad XIII. Przygotowano roztwór soli i 810 s dwusodowej N-fosfonometyloglicyny podobnie jak opisano w przykladzie I, z tym, ze uzyto tylko 0,03 mola glicyny i 0,06 mola wodorotlenku. Do roztworu tego dodano 6,4 g bezwodnika kwasu 5 trójmelitowego przy jednoczesnym mieszaniu i co jakis czas, aby utrzymac wartosc pH od 7 do 9, dodawano niewielkie ilosci 50%-owego wodnego roztworu wodorotlenku sodowego, Nastepnie do¬ dano 1,0 i 2,0 g porcje bezwodnika w celu zakon- 10 czenia reakcji. Czesc mieszaniny reakcyjnej prze¬ puszczono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej i kilka pierwszych frakcji po¬ laczono dodajac do powstalej mieszaniny nieco zasady. Jednoczesnie z zasada do roztworu dodano 15 dalsze 1,0 g bezwodnika ,calosc zatezono i prze¬ puszczono przez inna kolumne jonowymienna.Pierwsze dwie 20 ml frakcje odcieku wysuszono dwukrotnie uzyskujac N-karboksymetylo-N-fosfo- nometylo-amid kwasu 2,4-dwukarboksybenzoeso- 20 wego o wzorze 16 w postaci bezbarwnej, sypkiej substancji szklistej. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 38,30% wegla, 3,26% wodoru, 3,82% azotu i 8,15% fosforu, w porównaniu z war¬ tosciami 38,00%, 3,72%, 3,69% i 8,16% obliczonymi 26 dla wzoru Ci2Hi2NOioP^ H2O.Przyklad XIV. Do roztworu soli dwusodowej N-fosfonometyloglicyny przygotowanego jak opi¬ sano w przykladzie XIII dodano 4,7 g bezwodnika kwasu 3,3-dwumetyloglutarowego, przy jednoczes- 30 nym mieszaniu. Celem utrzymania wartosci pH w granicach 8—9 dodawano 00 jakis czas 50%-owy roztwór wodorotlenku sodowego, a nastepnie, aby zakonczyc reakcje, dodano dwie porcje 1,5 g i 1,0 g bezwodnika. Mieszanine reakcyjna przepuszczono 35 przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej i pierwsze trzy 20 ml frakcje odcieku wysuszono uzyskujac N-karboksymetylo-N-fosfono- s~ metylo monoamid kwasu 3,3-dwumetyloglutaroweg# o vj7xy£2& 17 w postaci bezbarwnej, szklistej sub- 40 stancji. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 39,18% wegla, 6,06% wodoru, 3,84% azotu i 8,38% fosforu w porównaniu z wartosciami 38,59% 5,83%, 4,50% i 9,95% obliczonymi dla wzoru CioHieNOsP.Przyklad XV. Do roztworu soli dwusodowej N-fosfonometyloglicyny przygotowanego jak opi¬ sano w przykladzie XIII, dodano 4,7 g bezwodnika kwasu 2,2-dwumetyloglutarowego, przy jednoczes¬ nym mieszaniu. Okresowo dodawano niewielkie ilosci wodorotlenku sodu, celem utrzymania pH w granicach 8—9, a nastepnie, aby zakonczyc re¬ akcje, dodano dwie porcje 2,0 g i 1,5 g bezwod¬ nika. Otrzymana mieszanine reakcyjna przepusz¬ czono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwasowej. Druga i trzecia frakcje 20 ml odcieku polaczono, nastepnie wysuszono uzyskujac N-karboksymetylo-N-fosfonometylo monoamid kwasu 2,2-dwumetyloglutarowego o wzorze 18 w tf0 postaci bursztynowo zabarwionej szklistej sub¬ stancji. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 38,81% wegla, 5,91% wodoru, 4,06% azotu i 8,92% fosforu w porównaniu z wartosciami 38,59%, 5,83%, 4,50% i 9,95% obliczonymi dla ^ wzoru O0H18NO8P. r9. 106 810 10 Przyklad XVI. Do odpowiedniego naczynia reakcyjnego wprowadzono 3,94 g (0,02 mola) estru etylowego N-fosfonometyloglicyny w 15 ml wody.Po ochlodzeniu roztworu do temperatury ponizej okolo 15°C na lazni lodowej dodana 50%-owy roztwór wodny wodorotlenku sodowego do uzyska¬ nia pH okolo 8. Nastepnie dodano 2,51 g (0,22 mola) bezwodnika kwasu metylobursztynowego przy jed¬ noczesnym mieszaniu i ciaglym chlodzeniu miesza¬ niny. Dodawano dalsze 1 g porcje bezwodnika celem zakonczenia reakcji, utrzymujac te sama wartosc pH przez dodawanie zasady. Mieszanine reakcyjna przemyto woda i przepuszczono przez kolumne z zywica jonowymienna w formie kwa¬ sowej. Siedem pierwszych frakcji odcieku po 20 m] polaczono w 20 ml wody i dodano dalsza 1,2 g porcje bezwodnika. Powstala mieszanine reakcyjna przepuszczono przez kolumne i pierwsze cztery frakcje odcieku po 20 ml polaczono i wysuszono.Produkt oziebiono w suchym lodzie uzyskujac N- - karboetoksymetylo - N - (fosfonometylo) monoamid kwasu 2-metylobursztynowego (w formie jedno- wodnej) o wzorze 19 w postaci przezroczystej, szklisto-zywicznej substancji. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 4,01% azotu, 9,13% fosforu w porównaniu z wartosciami 4,25% i 9,40% obliczonymi dla wzoru CioHisNOsP.Przyklad XVII. Ester etylowy N-fosfonome- tyloglicyny w wodzie ochlodzono i potraktowano wodorotlenkiem sodowym, jak opisano w przykla¬ dzie XVI. Nastepnie dodano 3,0 g bezwodnika kwasu pirydynodwukarboksylowego-2,3 przy jednoczesnym mieszaniu. Celem zakonczenia reakcji dodano dal¬ sze dwie porcje 1,0 g tego bezwodnika, utrzymujac te sama wartosc pH przez dodanie odpowiedniej ilosci zasady. Mieszanine reakcyjna przemyto woda i przepuszczono przez kolumne z zywica jonowy¬ mienna w formie kwasowej. Szesc pierwszych 20 ml frakcji odcieku polaczono i wysuszono, uzy¬ skujac N-karboetoksymetylo-N-(fosfonometylo-2- -monoamid kwasu chinolinodwukarboksylowego-2,3 o wzorze 20 w postaci sypkiej, szklistej substancji.Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosci 7,94% azotu i 8,93% fosforu w porównaniu z war¬ tosciami ^,09% i 8,95% obliczonymi dla wzoru C12H15N2O8P.Przyklad XVIII. Do odpowiedniego naczynia reakcyjnego wprowadzono 5,47 g (0,02 mola) estru etylowego N-[hydroksy (fenoksy) -fosfonometylol- glicyny w 50 ml wody i przy jednoczesnym chlo¬ dzeniu dodawano 50%-owy roztwór wodorotlenku sodowego, az do uzyskania pH nieco ponizej 8.Wówczas dodano 3,3 g (0,022 mola) bezwodnika ftalowego w platkach, utrzymujac te sama wartosc pH az do zakonczenia reakcji przez okresowe doda¬ wanie niewielkich ilosci zasady. Mieszanine reak¬ cyjna przemyto woda i przepuszczono przez ko¬ lumne z zywica jonowymienna w formie kwaso¬ wej. Czwarta i piata 20 ml frakcja odcieku pola¬ czono, wysuszono do stanu piany i ponownie wy¬ suszono. Otrzymany produkt stanowil N-karboeto- ksymetylo-N-(fosfonometylo-amid kwasu ftalowego p wzorze 21 w postaci higroskopijnej, szklistej sub¬ stancji. Analiza elementarna produktu wykazuje za¬ wartosci 43,72% wegla, 4,76% wodoru i 9,20% fosforu w porównaniu z wartosciami 43,25%, 4,84% i 9,29% obliczonymi dla N wzoru CiaHieNOsP. 5 Przyklad XIX. Do porcji 28,6 g (0,03 mola) soli dwusodowej N-fosfonometyloglicyny, przygoto¬ wanej jak ©pisano w poprzednich przykladach, do¬ dano 4,2 g (0,015 mola) dwubezwodnika kwasu cyklobutanoczterokarboksylowego-1,2,3,4. Utrzymy- 10 wano pH okolo 8 przez okresowe dodawanie zasa¬ dy, a dodanie dalszych porcji po 4,2 g oraz po 1 g bezwodnika doprowadzilo do zakonczenia re¬ akcji. Nastepnie mieszanine reakcyjna przemyto woda i przepuszczono przez kolumne z zywica 15 jonowymienna w formie kwasowej. Druga, trzecia i czwarta 20 ml frakcje odcieku polaczono i wy¬ suszono uzyskujac N-karboksymetylo-N-fosfono- metylo-amid kwasu 2,3,4-trójkarboksycyklobutano- karboksylowego (w formie jednowodnej) o wzorze M 22 w postaci kremowej, kruchej, spienionej sub¬ stancji. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 33,38% wegla, 3,94% wodoru, 3,27% azotu i 7,31% fosforu w porównaniu z wartosciami 32,93%, 4,02%, 3,49% i 7,72% obliczonymi dla wzoru 25 C11H14NO12P: H2O.Przyklad XX. Do 0,02 molowej ,porcji soli dwusodowej N-fosfonometyloglicyny, przygotowa¬ nej jak opisano w poprzednich przykladach, do¬ dano 3,2 g (0,01 mola) dwubezwodnika kwasu ben- 30 zofenonoczterokarboksylowego-3,3',4,4'. Wartosc pH okolo mieszaniny 8 utrzymywano przez okresowe dodawanie zasady, a dodanie dalszych porcji bez¬ wodnika po 3,2 g oraz po 1,0 g doprowadzilo do zakonczenia reakcji. Nastepnie mieszanine reak- 35 cyjna przemyto woda i przepuszczono przez kolum¬ ne z zywica jonowymienna w formie kwasowej.Druga i trzecia frakcje odcieku po 20 ml polaczono i wysuszono uzyskujac kwas N-karboksymetylo-N- -(fosfonometylo)amid kwasu 4-(3',4-dwukarboksy- 40 benzoilo)-ftalowego (w formie jednowodnej) o wzo¬ rze 23 w postaci szklistej. Analiza elementarna produktu wykazuje zawartosc 44,18% wegla, 3,47% wodoru, 2,77% azotu i 6,12% fosforu w porównaniu z wartosciami 45,55%, 3,44%, 2,66% i 5,87% obli- 45 czonymi dla wzoru C20H16NO13P * H2O.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych N- -fosfonometyloglicyny o ogólnym wzorze 1, w któ¬ rym Y oznacza atom wodru, nizsza grupe alkilowa lub atom metalu alkalicznego, Z oznacza atom wo¬ doru lub atom metalu alkalicznego, R oznacza grupe winylenowa, metylowinylenowa, alkilenowa 55 o 2—3 atomach wegla miedzy wolnymi wartoscio¬ wosciami i lacznie zawierajaca do 8 atomów wegla, jednochloropochodna tych grup winylanowyeh Jub alkilenowych, grupe fenylenowa, karboksyfenyle- nowa, 3-nitrofenylenowa, tolilenowa, cyklohekse- 60 nylenowa, metylocykloheksenylenowa, cykloalkile- nowa zawierajaca 4—6 atomów wegla, dwukarbb- ksycykloalkilenowa zawierajaca 4—6 atomów wegla, dwukarboksybenzoilofenylenowa, norbornenyleno- wa, norbornylidenowa, N-metylopirolilidenowa, 65 pirydylidenowa, pikolilidenowa lub tienylidenowa|11 106 810 12 z tym, ze wolne wartosciowosci rodników cyklicz¬ nych musza byc w polozeniu orto wzgledem ato¬ mów wegla w pierscieniu, znamienny tym, ze dwu- metaliczna sól N-fosfonometyloglicyny z metalem alkalicznym lub jednometaliczna sól nizszego estru alkilowego N-fosfonometyloglicyny z metalem alkalicznym poddaje sie reakcji z bezwodnikiem o wzorze ogólnym 2 w którym R ma poprzednio podane znaczenie zas pH mieszaniny reakcyjnej utrzymuje sie w granicach 6—10, po czym otrzy¬ many zwiazek ewentualnie zakwasza sie kwasem 10 solnym lub poddaje dzialaniu zywicy jonowymien¬ nej w postaci kwasowej. 2. Sposób wedlug zastrz. 1 ,znamienny tym, ze stosuje sie co najmniej równomolowa ilosc bezwod¬ nika wzgledem glicyny. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny 'tym, ze utrzymuje sie pP mieszaniny reakcyjnej w zakre¬ sie 7—9. 4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze, stosuje sie molowy nadmiar bezwodnika wzgladem glicyny. 9 YO-C-CHj-N-CHj-P 9/0H y mór 3 I c=o R-C-OZ Jl 0 Wzóh .,T'C"'.:-./i OZ R 0 V tlzirZ H0-C-CH2- Ifl -CH2- P-COKfe C-0 % Cr?™., 0 0 NaO-C-CHr^-CH2-p 0=0 HC-QH-c-0Na OH ONa106 810 0 O HO-C-CH2-y-CH2-P-(OH)2 C=0 H2C-C-OH ' ii O •HpO Wzór 6 9 9/OH NaO-C-CH2-l)J-CH2-P<^ s A.. \fiz<$n C-ONa ii O O '" O HO-C-CH2-rfJ-CH2- P-(0H)2 C=0 ¦C-OH 'HgO ii O Wzór 8 r106 810 o 9 HO C-CH2-lfCH2-P-(0H)2 C-0 (NO,)-^Vc-OH mór 9 6 '2H20 (NO,) ' 9 Q /OH NaO-C-CH2-N-CHrPx C=0 ONa C-ONa ii 0 mmr io 0 O HO-C-CHrN^H2-P-(OHi C=0 CH.-C-OH Ateflr 11106 810 9 o H0-C-CH2-rfJ-CH2-P-(0H)2 C=0 ^C-OH ii O Nzór 12 9 9 H0-C-CH2-l^l-CH2-P-(CH)2 H2C HC-C-OH HzO 1 'I H3C O Nzór 13 « ^ 9 /OH NaO-C-CH2-N-CH2-P^ C=0 C-ONa ii O Wzór 14106 810 0 O' H0-C-CH2-I^l-CH2-P-(0H)2 H2C H2C CH3-C-C-OH H3CÓ i ji INzór 18 0 O Q,H50- C-CH2- Ijl- CH2- l-(0H)2 C=0 I HaC -H,0 HC-C-OH H3C O flzfr ,Q 9 ° C2H50-OCH2- Ijl- CH£- P-COH)^ C=0 ^"9-OH mór 20108 810 o o C2H50-C-CH2-N-CHrP-(OH).C-0 - C-OH Wzór 21 0 II o o II H0-C-CH2-N-CH2-P-(0H)2 O HO-C C=0 -C-CH •H20 HO-C Ó O Wzór 22 O O HO-C-CH2-N-CH2-P-(OH)? o=c/Vc^ c=o o OH hzór 25 O *H,0 I! C-OH C«0 OH ÓZGiaf. Z.P. Dz-wo, z. 55 (90+20) 9.80 Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL