Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych :zwiazków chiralnych, mianowicie pochodnych cyklopen¬ tenu. Zwiazki te sa szczególnie uzyteczne jako produkty przejsciowe w syntezie pochodnych prostaglandyny, a zwlasz¬ cza ll-hydroksy-13-oksa protaglandyn.Nowymi zwiazkami chiralnymi sa pochodne cyklopen- iemiv wzorze 1, wktórym R oznacza grupe ochronna.grapy wodorotlenowej o wzorze -CH2Ri, gdzie Ri oznacza grupe ^enylowa ewentualnie podstawiona rodnikiem metylowym lob &i oznacza grupe benzylowa ewentualnie podstawiona w czesci aromatycznej grupa metylowa, A oznacza grupe =CH2 lub grupe o wzorze X Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze pochodna lieksanodiolu o wzorze 16, w którym R ma wyzej podane znaczenie, a D oznacza grupe o wzorze 2 lub grupe =CH2 -cyklizuje sie w obojetnej atmosferze za pomoca octanu piro- ii4yqy lub octanu piperydyny w rozpuszczalniku, w zakresie temperatur od —lO^C do temperatury pokojowej, otrzy¬ mujac pochodna cyklopentenu o wzorze 15, w którym Alk maja wyzej podane znaczenie, na która dziala sie 1,3-pro- panodiolem w temperaturze od temperatury pokojowej do 4Ó°C i w obecnosci kwasu p-toluenosulFonowego, przy czym reakcje prowadzi sie w bezwodnym rozpuszczalniku, ko¬ rzystnie w benzenie lub toluenie. Korzystnie stosuje sie .zwiazek o wzorze 15, w którym Rx oznacza rodnik Fenylowy, a A ma wyzej podane znaczenie.Korzystnymi zwiazkami o wzorze 1 sa nastepujace: 2-formylopropylenoacetal-4 (R)-benzyloksy -2-cyklopen- tanol zwany dalej „syntonem A". 10 16 25 30 2-formylopropylenoacetal-4 (R)-benzylóksy -2-cyklopeh- tenonu, zwany dalej „syritónem B*\ Synteza syntonów A i B obejmuje szereg oryginalnych reakcji wychodzacych z (3R, 4S, 5R)-3,4-0-cykioheksylideno- -3,4,5-trójhydroksy-cykloheksanonu, który to zwiazek otrzy¬ muje sie z kwasu chinowego„ jak opisuja, przykladowo, Cleophax, Leboul, Gero, Akhtar, Barnett i Pearce w J.A.C.S. 1976, 98, 7110. Ogóma synteze syntonów A i B rmozna zsumowac nastepujaco: A. Wytwarzanie syntonu A -a) Reakcja (3R, 4S, 5R3,4-0-cyldaliebylidejio-^4r5- -trójhydróksycykloheksanonu o wzorze 3^ w obecnosci eteratu trójfluorku boru, z etanodiolem, w temperaturze pokojttwej i w apinotonowym ló^uszczalnlku, jak hp. behzeri, toluen, diferbfonn lo% dwttcMidteittetan, fcaje (3R, 4S, 5R)-3,4,5-trójtopdr©IwyS9l^ tioacetal w wzorze 4.%) Dzialanie na ditioacetal w wzerze 4 i,l-dwumetoksy- cykloheksanem w ebecnosd kwasowego katahzatora, takiego jak np. kwas siarkowylabkwas p-toluenosulfonowy, w temperaturzepokojoweji wapnolonowymrozpuszczalmku, np. N,N-dwumetyloformamidzie, daje (SR, 4S, 5R)-3,4«0- -cykloheksylideno-3,4,5-trójhydEoksycyklohek6anono ietjple- noditioacetal o wzorze 5. c) Ochrona wolnej grupy wodorotlenowej zwiazku o wzo¬ rze 5 za pomoca bromku o wzorze RJJr, w którym it ma wyzej podane znaczenie, a korzystnie oznacza grupe ben¬ zylowa, w obecnosci wodorku metalu alkalicznego, np. wodorku sodu, korzystnie w 0°C i w aprotonowym rozpusz- 137 212137 212 czalniku, jak np. N,N-dwumetyloformamid, dwumetylo- sulfotlenek lub szesciometylofosforoamid, daje (3R, 4S, 5R)-3,4-0-cykloheksylideno-3,4,5-trójhydroksycykloheksano- etylenoditioacetal o wzorze 6, w którym R± ma wyzej po¬ dane znaczenie i który mozna wyodrebnic z mieszaniny reakcyjnej lub bez wyodrebniania uzyc w nastepnym etapie, d) Dzialanie na eter.o wzorze 6 mocnym kwasem nie¬ organicznym, np. kwasem solnym, w alkoholu, np. w meta¬ nolu, etanolu lub izppropanolu, w temperaturze wrzenia mieszaniny pod chlodnica zwrotna, daje (3R, 4S, 5R -3,4,5-trójhydroksyetylenoditioacetal o wzorze 7, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie. r p)i ptlenjanie tfoHpo wzorze 7 za pomoca obojetnego jtrójoctanu olowiu lub weglanu trójfenylobizmutu w odpo¬ wiednim rozpuszczalniku, np. toluenie, w temperaturze pokojowej, daje 2(Rbenzyloksy-4-keto etylenoditioacetal- rh|^^ojd^rj^wzojfe 8, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie. f) Cyklizacja acyklicznego dwualdehydu o wzorze 8, w mieszaniniereakcyjnej i w obojetnej atmosferze, za pomoca octanu pirolidyny lub octanu piperydyny, w odpowiednim rozpuszczalniku, jak benzen lub toluen, i w zakresie tempe¬ ratury od —10°C do pokojowej, korzystnie w 0°C, daje 2- formylo-2-cyklopentenono-etylenoditioacetal o wzorze 9, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie. g) Traktowanie aldehydu o wzorze 9 1,3-propanodiolem, w temperaturze pokojowej i w obecnosci kwasu p-tolueno- sulfonowcgo, w bezwodnym iotpuszczalniku, np. benzenie lub toluenie, otrzymujac 2-formylopropylenoacetal-2-cyklo- pentenono-etylenoditioacetal 10, w którym Ri ma wyzej podaneznaczenie. , ^ B. Wytwarzanie syntonu B a) Dzialajac na diol o wzorze 7 we wrzeniu pod chlodnica zwrotna, niklem Raney'a (katalityczny, subtelnie sproszko¬ wany nikiel otrzymany przez rozpuszczenie wodorotlenkiem metalu alkalicznego glinu ze stopu nikiel-glin), w odpowied¬ nim rozpuszczalniku, np. etanolu, otrzymuje sie (IR, 2S, BR^lAS-trójhydroksy -cykloheksan o wzorze 11, w którym Ri ma w$&ej podane znaczenie. b) Utlenianie diolu o wzorze 11 za pomoca obojetnego czterowodorooctanu olowiu lub weglanu trójfenylobizmutu, 10 15 20 25 30 35 40 -4-(R) - benzyloksy - 2 - cyklopentanono -etylenoditioaceta- lu, syntonu A (zwiazek o wzorze 10), w którym RL oznacza, grupe fenylowa) a) (3R, 4S, R5)-3,4,5-trójhydroksy-cykloheksanonoetyleno- ditioacetalu (zwiazek o wzorze 4).Do 8 g (3R, 4S, 5R3,4-0-cykloheksylideno-3,4,5-trój- hydroksy-cykloheksanonu (zwiazek o wzorze 3), rozpuszczo¬ nego w 40 ml bezwodnego,chloroformu dodano 16 ml etano- ditiolu i 1,6 ml swiezo przedestylowanego eteratu trójfluoru boru. Po uplywie godziny w temperaturze pokojowej chro¬ matografia cienkowarstwowa w ukladzie 3 (1 chloroform eter etylowy wykazala zanik zwiazku wyjsciowego. Zadany zwiazek o wzorze 4 wytracil sie ze srodowiska reakcji i zostal rozpuszczony przez dodanie metanolu. Roztwór zobojetniono wodoroweglanem sodu, przesaczono i odparowano rozpusz¬ czalnik. Otrzymany material stary ponownie rozpuszczono- w goracym acetonie i odsaczono nierozpuszczalne sole.W powyzszy sposób otrzymano zwiazek o wzorze 4- po krystalizacji z acetonu. ; Wydajnosc: %%, temperatura topnienia 129—I30'oQ. aj: —41° (metanol, c=l,4%, waga w obje^psci) b) (3R, 4S, 5R3,4-0-cykloheksylideno-3,4,5-trójhydroksy- cykloheksanono-etylenoditioacetal (zwiazek o wzorze 5).Do 7 g uprzednio otrzymanego zwiazku o wzorze 4, rozpuszczonego w 30 rjil N,N-dwumetyloformamidu, dodano 8 ml 1,1-dwumetoksycykloheksanu i 0,5 ml stezonego kwasu siarkowego. Powstajacy w reakcji metanol od czasu do czasu odparowywano, stosujac pompe wodna, dla ulatwienia- przesuniecia równowagi reakcji w kierunku zadanego zwiaz¬ ku o wzorze 4. Reakcja zakonczyla sie po 2 dniach w tempe¬ raturze pokojowej, co wynika z oznaczen chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie 3/1 chloroform/ eter etylowy.Roztwór rozcienczono dwuchlorometanem i zobojetniono- wodoroweglanem sodu. Po przesaczeniu faze organiczna przemyto woda i wysuszono nad siarczanem sodu, po czym odparowano pod zmniejszonym cisnieniem.W powyzszy sposób otrzymano zwiazek o wzorze 5^. po krystalizacji z eteru naftowego.Wydajnosc: 95 %, temperatura topnienia 138-140QQ. aD: -44° (chloroform, c=l,02%, waga w objetosci) 13C N.M.R. 1 N°C 8 (ppm) N°C 8 (ppm) 1 62,97 9 23,72 2 46,46 10 24,04 3 73,76 11 35,35 1 4 79,67 12 110,09 1 5 - 71,55 13 38,01 6 41,59 14 38,21 7 1 40,16 | 8 * 1 25,02 1 w odpowiednim bezwodnym rozpuszczalniku, np. chloro¬ formie i w temperaturze pokojowej, daje heksanodial o wzo¬ rze 12, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie. c) Cyklizacja acyklicznego dwualdehydu o wzorze 12, w mieszaninie reakcyjnej i w odpowiednim rozpuszczalniku, jak toluen w zakresie temperatury od —10°C do pokojowej, korzystnie w 0°C, daje 1-form^lo-l-cyklopenten o wzorze 13, w którym Rx ma wyzej podane znaczenie. d) Traktowanie aldehydu o wzorze 13 1,3-propanodiolem, w zakresie temperatury od pokojowej do 40°C, np. w 30°C i w obecnosci kwasu p-toluenosulfonowego, w bezwodnym rozpuszczalniku, np. benzenie lub toluenie, otrzymujac 1-formylopropylenoacetal -1-cyklopentenon o wzorze 14, w którym Ri ma wyzej podane znaczenie, czyli synton B.Wynalazek zilustrowany jest ponizszymi przykladami: Przyklad I. Wytwarzanie 2-formylopropylenoacetal- 65 55 60 c) (3R, 4S, 5R)-3,4-0-cykloheksylideno-5-0-benzylo-3,4,5- -trójhydroksy-cykloheksanono-etylenoditioacetal (zwiazek o- wzorze 6, w którym Ri oznacza grupe fenylowa) Do kolby trójszyjnej dodano 0,845 g wodorku sodu-. i 47 ml N,N-dwumetyloformamidu, pod azotem, w 0°C.Nastepnie dodano 9 g zwiazku o wzorze 5, a po jego roz¬ puszczeniu 3,6 ml (1,3 równowaznika) bromku benzylu^ Mieszanina reakcyjna przyjela pbmaranczowozólte zabar¬ wienie. Reakcja dobiegla do konca, po uplywie 3 godzin, co wykazala chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie 3/1 chloroform/ eter etylowy. Nadmiar wodorku usunieto dodajac metanolu, po czym wylano mieszanine reakcyjna do wody i ekstrahowano dwuchlorometanem. Faze orga¬ niczna przemyto woda i wysuszono nad siarczanem sodu.Odparowanie rozpuszczalników dalo zóltej barwy olej.W powyzszy sposób otrzymano zadany zwiazek o wzorze: 6, po krystalizacji z wodnego etanolu.137 212 Wydajnosc: 95%, temperatura topnienia 68—69°C, ar: —50° (chloroform, c=l,06%, waga w objetosci).Analiza elementarna C21H28O3S2 Ciezar czasteczkowy: 392,587 obliczono (%) C: 64,25 H: 7,19 S: 16,34 znaleziono (%) C: 64,15 H: 6,96 S: 16,52 d) (3R, 4S, 5R)-5-0-benzylo-3,4,5-trójhydroksy-cyklo- heksanonu-etylenoditioacetal (zwiazek o wzorze 7, w którym Itr oznacza rodnik fenylowy) W reakcji uzyto surowego zwiazku o wzorze 6 (zóltej barwy olej), otrzymanego powyzej.W 120 ml metanolu rozpuszczono 12 g surowego zwiazku o wzorze 8. Do roztworu dodano 10 ml 12 N kwasu solnego, po czym mieszanine podgrzano do 70 °C.Po zakonczeniu hydrolizy, stwierdzonym chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie 3/1 chloroform/ eter etylowy, mieszanine reakcyjna rozcienczono dwuchlorometanem i zo¬ bojetniono wodoroweglanem sodu. Roztwór przesaczono i odparowano. Pozostalosc rozpuszczono w dwuchloro- metanie, a faze organiczna przemyto woda, wysuszono nad siarczanem sodu, przesaczono i odparowano.W powyzszy sposób otrzymano zwiazek o wzorze ,7, po krystalizacji z etanolu lub octanu etylu.Wydajnosc: 88%, temperatura topnienia 135-136°C, <*d: —72° (chloroform, c=l,03%, waga w objetosci) Analiza elementarna C15H20O3S2 Ciezar czasteczkowy: 312,457 obliczono (%) C: 57,66 H: 6,45 S: 20,53 znaleziono (%) C: 57,65 H: 6,53 S: 20,23 13C N.M.R. (d5 pirydyna) e) 2(R)-benzyloksy -4-ketoetylenoditioacetal-heksanodial 10 15 20 25 30 C15H22O3S2 Ciezar czasteczkowy: 314,473 obliczono (%) C: 57,29 H: 7,05 S: 20,39 znaleziono (%) C: 57,03 H: 6,47 S: 20,18 (*d : —20° (chloroform, c=l,4%, waga w objetosci) f) 2-formylo-4 (R)-benzyloksy -2-cyklopentenonu-etyleno- ditioacetal (zwiazek o wzorze 9, w którym Rt oznacza grupe fenylowa).W 20 ml bezwodnego toluenu rozpuszczono pod azotem 0,620 g uprzednio otrzymanego, surowego zwiazku o wzorze 8. Do roztworu- dodano 0,5 ml lN roztwonr octanu piroli- dyny w bezwodnym benzenie. Mieszanine reakcyjna utrzy¬ mywano w ciagu 18 godzin w 0°C, pod azotem. Po uplywie tego czasu chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie 3/1 chloroform/ eter etylowy wykazala calkowity brak zwiazku wyjsciowego. Mieszanine reakcyjna rozcienczono dwuchlorometanem, po czym przemyto faze organiczna woda do odczynu obojetnego, wysuszono nad siarczanem sodu, przesaczono i odparowano.W powyzszy sposób otrzymano zadany zwiazek o wzorze 9 w postaci oleju barwy jasnozóltej, który przechowywano w 0°C w ciemnym naczyniu.Wydajnosc: 95% N.M.R. protonów pTfcy 60 MHz Widmo w podczerwieni (CHC13): 1685—1705 cm-1, a, ^-nie¬ nasycony aldehyd Spektrografia masowa: M+*= 292 (201, 186, 91, 77, 65) g) 2-Formylopropylenoacetal-4 (Rbenzyloksy-2-cyklo- pentenonu-etylenoditioacetalu (synton A) (zwiazek o wzorze 10, w którym Rx oznacza grupe fenylowa).Do reakcji uzyto bezposrednio uprzednio otrzymanego, a,/?-nienasyconego aldehydu. 1 N° C 1 5 (ppm) 1 65,4 2 40,2 3 69,2 4 • 72,3 5 79,3 6 46,4 7 '8,2 8 39,5 9 1 71,4 | (zwiazek o wzorze 8, w którym R4 oznacza rodnik fenylowy) W ciemnym naczyniu, pod cisnieniem obnizonym za pomoca pompy prózniowej wysuszono 1,33 g (3 mM) czterooctanu olowiu, do usuniecia sladów kwasu octowego.Po tej operacji dodano 100 ml bezwodnego toluenu i 0,624 g (2 mM) uprzednio otrzymanego zwiazku o wzorze 7. Mie¬ szanine reakcyjna mieszano nastepnie w temperaturze pokojowej.Po uplywie 6,5 godziny reakcja dobiegla do konca, co wykazala chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie 3/1 chloroform/ eter etylowy. W celu usuniecia nadmiaru czterooctanu olowiu dodano 3 ml glikolu etylenowego.Po przereagowaniu nadmiaru tego odczynnika roztwór stal sie klarowny. Z kolei mieszanine reakcyjna rozcienczono dwuchlorometanem i przemyto kolejno woda, nasyconym roztworem wodoroweglanu sodu i ponownie woda do odczy¬ nu obojetnego. Faze organiczna wysuszono nad siarczanem sodu, przesaczono i odparowano.W powyzszy sposób uzyskano zwiazek o wzorze 8, z wy¬ dajnoscia ilosciowa, w postaci bezbarwnego oleju, który z uplywem czasu przyjmuje zólte zabarwienie i dlatego po¬ winien byc natychmiast przerabiany, ap: —11° (chloroform, c=2,4%, waga w objetosci) Poniewaz powyzszy zwiazek jest szczególnie nietrwaly, jego charakterystyke przeprowadzono po redukcji do 2(R)-benzyloksy-4-ketoetylenoditioacetal-heksanodiolu.Analiza elementarna diolu W 50 ml suchego toluenu rozpuszczono 0,550 g zwiazku o wzorze 9 otrzymanego wczesniej, a do roztworu dodano 40 45 50 55 60 65 1 (ppm) 1 2'7 3,45 4,4 4,7 6,65 7,2 9,5 H 2H5 (uklad A-B, oktuplet) 2H7 + 2H7 (multiplet) CH2 (fenyl) (singlet) H4 (sekstuplet) H3 (dublet) grupa fenylowa H6 (singlet) ] 1,5 ml 1,3-propanodiolu, lacznie ze sladowa iloscia kwasu p-toluenosulfonowego. Po 24 godzinach reakcji w wyparce obrotowej odparowano 3/4 objetosci. Nastepnie dodano 1,5 ml 1,3-propanodiolu i 50 ml bezwodnego toluenu, w celu przesunieciarównowagi w kierunku zadanego zwiazku.Operacje te przeprowadzono ponownie po uplywie dalszych 24 godzin. Po uplywie 72 godzin chromatografia cienkowar¬ stwowa wykazala prawie calkowite zakonczenie reakcji (uklad: 3/7 octan etylu/eter naftowy). Jednakze pozostawala pewna ilosc (5 do 10%) wyjsciowego aldehydu. Mieszanine reakcyjna rozcienczono dwuchlorometanem i zobojetniono wodoroweglanem sodu. Po odsaczeniu soli faze organiczna przemyto woda, wysuszono nad siarczanem sodu, przesaczo¬ no i odparowano. Tak otrzymany zwiazek rozdzielono chromatografia cienkowarstwowa (uklad: 3/7 octan etylu/eter naftowy). Pasmo o nizszej wartosci Rf eluowano octanem1S7212 etylu. Po pr^esaczenhi i odparowaniu rozpuszczalników otrzymano bezbarwny olej.W powyzszy sposób sotrzymano zadany zwiazek o wzorze lO (synton A), po krystalizacji z ^teru naftowego.Wy4aiaa&c: 80%, temperatura topnienia 70—71 °C fi^: -b$6° (clatea&irm, c=l,12, waga w objetosci) 13C N.M.R. (d5 pirydyna) b) 2(R)-bsnzyloksyheksanodial (zwiazek o wzorze 42, w którym R^ oznacza grupe fenylowa) 120 ml bezwodnego chloroformu rozpuszczono 2,34 g zwiazku o wzorze 11, uprzednio otrzymanego i w malych porcjach dodano 5,7 g czteroootanu olowiu. Reakcje pro¬ wadzono w ciemnosci, a jej postep sledzono 'Chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie octan etylu/eter naftowy. Po J N°C J sfam,) i j N*e J ] - - - frfrpm) L... .i.-.: : * * $7,3.. ' . 2 .; 146,3 r ^7,3 ' ... ' .3 1 lii ,6 9 15,8 ' 4 80,3 __ . 10 703 * 1.6.1 .5^1 4UJ 7 ] l .1 40^5 l^.STJA 1 ^ nie idcelyfikoT*Gtfiy -w widmie (wegiel czwartorzedowy) Analiza eieiiieiiiaiira.CiAaft^i Ciezar czasteczkowy: 3S0,596 c^fmtzoiib t%) €: 61m &~*,3z S: l$,29 znaleziono (%) C:*iM H: 6,2* S: W,37 25 1 <$(ppm) 7,34 1 6$4 L -5,25 I, 4,65. ' J 4,55 4,22 1 *£ .. , .- - | i 3,4 2,95 *5 2.2 1 M H5b B,* 1 « | gruna Jfejrfowa J H5 J<*l*-JH*) = 2Hz ] H7 3* __ 1 C^ (fenyl) 1 LMka + "Hfc% . : j H8e + «b e | 2H6 -r 2H6' | J (H5b —H5a)=13,5Hz f J(H*b—H4)-6,5Hz J^f3b —H5a) = 13,5 Hz JtH52 —H4) = 5Hz Przyklad L Wytwarzanie 1-formylopropylenoace- ial-3^behzylóksy -T-cyklópentenonu (synton B, zwiazek 0 wzorze 14, wlriórym &i oznacza grupe fenylowa) a) (IR, 2S, 3K) -S-Ó-benzylo-lAS-trójhydroksy-cyklo- heksan (zwiazek ó Wzorze 11, w którym Rj oznacza grupe fenylowa) W 80 ml 95° etanolu rozpuszczono 1,3 g zwiazku o wzo¬ rze 7 otrzymanego w przykladzie Id Gdy produkt calkowicie $ie"rozpuscil dodano, w znacznym nadmiarze, niklu Raneya i w ciagu 12 godzin utrzymywano mieszanine we wrzeniu pod chlodnica zwrotna. Z koki, w celu wyodrebnienia calosci niklu Raney'a, mieszanine reakcyjna przesaczono przez Celite, a zloze starannie przeplukano etanolem. Otrzy¬ many olej rozpuszczono w chloroformie i przesaczono przez bibule Whatmann. Zadany zwiazek wykrystalizowano z eteru naftowego.W powyzszy sposób otrzymano zadany zwiazek o wzorze 11 z wydajnoscia 70%.Temperatura topnienia: 59—60°C (eter naftowy), a©= 83° (chloroform, c=l,3%, waga w objetosci) Analiza elementarna CisHisOj Ciezar czasteczkowy: 222,287 obliczono (%) C: 70,24 H:8,16 znaleziono (%) C: 70,12 H: 3,11 Spektrografia masowa: M+" — 222 30 35 *o plywie 90 ttin&l wafccje zakonczano, * ffla Mfecz^Liia A*<$itó^u<;zte^ 6odatio glikole^t^1Ctt^ML#J.•Gdy rfczlw&r stfcl sie Ma¥owny, i*teptóttcz<^ go # &m *Ó0& i ^ównfc w**!*., ^ze ^WtV^rm<^#i| WW**ón6 W powyzszyspósoo uzyskano z^anyzwAze^ow^ór^eji, feórV nalycnrriiast £rzeróo!ónb w nastepnym elta^fe.N.M.R. dwóch protonów aidehydówycn przy ^6 ljflz^: 9,6 frirm Widmo W poaczerWieni: tSo t^rzy 172Ó cm^ c) I4btm^fe-i- t^)-benzylóksy-l o wzorze 13, w którym Rt oznacza grur)e fenylów^).Powyzej otrzymany zwiazek o wzorze 12 rbzf)usz)czónó w 10Ó ml Suchego toluenu i iotraktowano, V a¥rnos!erze azotu i w T)°C, 1 ml ^benzenowego roztworu octami pirolidyny. Mieszanine reakcyjna utrzymywano w ciagu okolo S godzin w OT! i wylano do lodowatej wódy, po czym ekstrahowano dwuchlorometanem. Faze organiczna wy¬ duszono nad siarczanem sodu i odparowano pod zmniejszo¬ nym cisnieniem. Tak otrzymany, w postaci klarownego, zóltej &arwy oleju ^^-^Menasycony a!4ehy4 byl«tbsunków4 nietrwaly, wobec czego bez oczyszczania zostal przero¬ biony w nasteptiyfifl etapie.W powyzszy sposób otrzymano zadany zwiazek o wzorze 13.N.M.R, przy 60 M«z: (ppm) ; _: . W ,A 7,3 | 6,8 *—~~1 #rupa aldehydowa ] grupa fenylowa . _ _ { =CH 1 *5 Widmo w podczerwieni: CHO, a, ^-nienasycony: 18^0 ob 1710 cmK 4) l-Formylopropylenoacetal-3 (R)-benzyloksy4-cyklo- penten (synton B, zwiazek o wzorze 14, w którym Ri ozna¬ cza grupe fenylowa) Do roztworu oinsymanego poprzednio zwiazku o waarae 13 w iOOml suchego toluenu dodano 10 ml M-propano- diolu i w sladowej ilosci kwasu p-toluetroaUfonowefco, Calosc mieszano w ciagu godziny w 30 °C, w wyparce obro¬ towej, a nastepnie kontynuowano mieszanie w ciagu dalszych Z4 godzin. Po zakonczeniu reakcji mieszanine rozcienczono dwuchlorometanem i zobojetniono wodoroweglanem sodu.Po 30 minutach mieszania w temperaturze pokojowej roztwór przesaczono i ekstrahowano dwuchlorometanem.Po przemyciu woda, faze organiczna wysuszono nad siar¬ czanem sodu i odparowano pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac ciemno zabarwiony olej, który oczyszczono137 212 chromatografia cienkowarstwowa w ukladzie 1/2 octan etylu/eter naftowy.W powyzszy sposób otrzymano zadany zwiazek o wzorze 14, czyli synton B, w postaci bezbarwnego oleju.Wydajnosc: 55% (ze zwiazku o wzorze11) 5 od = +74° (chloroform, c=l,4%, waga w objetosci) Analiza elementarna C16H20O3 Ciezar czasteczkowy: 260,333 obliczono (%) C: 73,81 H:7,74 znaleziono (%) C: 73,81 H:7,71 10 Widmo masowe: M+'= 260.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych cyklopentenu o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza grupe ochronna 15 grupy wodorotlenowej o wzorze -CH3Ri, w którym Ri oznacza rodnik fenylowy, zas A oznacza grupe o wzorze 2, znamienny tym, ze pochodna heksanodiolu o wzorze 16, w którym R ma wyzej podane znaczenie, a D oznacza grupe o wzorze 2 cyklizuje sie w obojetnej atmosferze za pomoca 20 octanu pirolidyny lub octanu piperydyny w rozpuszczalniku, w zakresie temperatur od —10°C do temperatury pokojowej, po czym otrzymany zwiazek o ogólnym wzorze 15, w którym A i R maja wyzej podane znaczenie, traktuje sie 1,3-propa- nodiolem w temperaturze od temperatury pokojowej.do 25 40°C i w obecnosci kwasu p-toluenosulfonowego, przy czym reakcje prowadzi sie w bezwodnym rozpuszczalniku. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako roz¬ puszczalnik stosuje sie benzen lub toluen. 3. Sposób wytwarzania nowych pochodnych cyklopen- 30 tenu o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza grupe ochron¬ na grupy wodorotlenowej o wzorze -CH2Ri, w którym Ri oznacza rodnik fenylowy, zas A oznacza grupe =CH2, 10 znamienny tym, ze pochodna heksanodiolu o wzorze 16, w którym R ma wyzej podane znaczenie, a D oznacza grupe o wzorze =CH2 cyklizuje sie w obojetnej atmosferze za pomoca octanu pirolidyny lub octanu piperydyny w roz¬ puszczalniku, w zakresie temperatur od —10°C do tempera¬ tury pokojowej, po czym otrzymany zwiazek o ogólnym wzorze 15, w którym A i R maja wyzej podane znaczenie, traktuje sie 1,3-propanodiolem w temperaturze od tempera¬ tury pokojowej do 409C i w obecnosci kwasu p-toluenosul¬ fonowego, przy czym reakcje prowadzi sie w bezwodnym rozpuszczalniku. 4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze jako roz¬ puszczalnik stosuje sie benzen lub toluen. 5. Sposób wytwarzania nowych pochodnych cyklopen¬ tenu o wzorze ogólnym 1, w którym R oznacza grupe ochronna grupy wodorotlenowej o wzorze —CH2Ri, w którym Ri oznacza rodnik fenylowy podstawiony rodni¬ kiem metylowym lub RL oznacza rodnik benzylowy ewen¬ tualnie podstawiony w czesci aromatycznej rodnikiem metylowym, zas A oznacza grupe =CH2 lub grupe o wzorze 2, znamienny tym, ze pochodna heksanodiolu o wzorze 16, w którym R ma wyzej podane znaczenie, a D oznacza grupe o wzorze 2 albo grupe o wzorze — CH2 cyklizuje sie w obojet¬ nej atmosferze za pomoca octanu pirolidyny lub octanu piperydyny w rozpuszczalniku, w zakresie temperatur od —10°C do temperatury pokojowej, po czym otrzymany zwiazek o ogólnym wzorze 15, w którym A i R maja wyzej podane znaczenie, traktuje sie 1,3-propanodiolem w tempe¬ raturze od temperatury pokojowej do 40°C i w obecnoscj kwasu p-toluenosulfonowego, przy czym reakcje prowadzi sie w bezwodnym rozpuszczalniku. 6. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze jako roz¬ puszczalnik stosuje sie benzen lub toluen.A '9~\ RO WZÓR 1 1 WZÓR 5 OChb-R WZÓR 7 0CH2-Rt 'C = 0 H WZÓR 8 SrCH0 0CH2- R] WZÓR 3 WZÓR 6 WZÓR 9137 212 6 6' i 1 So^S i4 y -CH ^ a 1 9 v;..„Ot^-R, WZÓR 10 0CH2- R1 T oh OH WZÓR OCH^-R, i i- I ! f* ^ = U ¦C WZÓR 15 ii O WZÓR 12 D Qr-CH0 OCH2-R.WZÓR 13 A" Ch\P OCH2-Ri WZÓR U 0 A II 0-CH ro' OR I -crH II 0 WZÓR 16 LDD Z-d 2, z. 256/1400/86/64, n. 85 + 20 egz.Cena 130 zl PL PL PL PL PL PL PL