Przedmiotem wynalazku jest zawór bezpieczenstwa, 3- do 5-obwodowy, z ukladem dlawiacym do instalacji hamulcowych pojazdów.Znane sa zawory bezpieczenstwa, zawierajace dodatkowe zasilenie instalacji w razie usz¬ kodzenia zasilenia glównego tej instalacji oraz uklady zapewniajace wlaczenie zaworów bez¬ pieczenstwa w nieuszkodzonych obwodach instalacji. Unika sie przypadkowego otwarcia zaworu bezpieczenstwa uszkodzonego obwodu, które spowodowaloby ujscie calego zakumulowanego czynni¬ ka pneumatycznego przez nieszczelnosc w uszkodzonym obwodzie. Instalacje te skladaja sie ze stalych dlawików, ustawionych równolegle do zaworu bezpieczenstwa w kazdym obwodzie zabezpie¬ czonych dodatkowymi zaworami zwrotnymi.W innych instalacjach sa usytuowane w obwodzie glównym zmienne dlawiki, w których stozki albo trzpienie wchodza w otwór, otwierajac w zaleznosci od polozenia trzpieni male lub wiek¬ sze przekroje przepustowe. W innych znanych rozwiazaniach kazde gniazdo zaworu bezpieczenstwa jest dwusiedzeniowe, zawierajace jedno siedzenie gniazda o mniejszym, a drugie o wiekszym przekroju, w którym zawsze otwiera sie pierwsze siedzenie gniazda o mniejszym przekroju, stad uzyskuje sie równiez dzialania dlawiace. Siedzenie gniazda o wiekszym przekroju otwiera sie dopiero po okreslonym napelnieniu. Wskutek dzialania dlawiacego uzyskuje sie cisnienie spie¬ trzenia przy wszystkich gniazdach zaworu bezpieczenstwa. Wszystkie zawory w tej sytuacji zos¬ taja zmuszone do otwarcia sie, albo w przypadku ukladu równoleglego uzyskania okreslonego wy¬ pelnienia obwodów przez obejscie ukladów zabezpieczajacych. Natomiast w nieuszkodzonych obwo¬ dach na skutek wzrostu cisnienie otwieraja sie zawory bezpieczenstwa. Wymienione rozwiazania zostaly przedstawione w opisach patentowych RFN nr DE-AS 2 143 733 i nr DE-OS 2 553 818.Wszystkie rozwiazania cechuja niedogodnosci, z których w ukladzie równoleglym czynnik pneumatyczny moze zawsze uchodzic przez nieszczelnosc dlawika, a stozki lub trzpienie w obwo¬ dzie glównym musi charakteryzowac bardzo dokladne wykonanie, zas ich dzialanie zalezne jest2 141 304 w znacznym stopniu od stale zmieniajacego sie natezenia przeplywu czynnika pneumatycznego, W zaworach dwusiedzeniowych nie wystepuje okreslone stopniowanie cisnien miedzy cisnieniami otwierajacymi mniejsze i wieksze siedzenia gniazd, wzglednie pierwszy i drugi przekrój usz¬ czelnienia elementu zabezpieczajacego.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji zaworu bezpieczenstwa zapewniajacego w pros¬ ty sposób zwlaszcza pierwsze wypelnianie instalacji hamulcowych czynnikiem, które ma uszko¬ dzony jeden obwód wraz z pewnym otwieraniem i zamykaniem w okreslonej kolejnosci zaworów bez¬ pieczenstwa nieuszkodzonych obwodów.Opracowanie konstrukcji zaworu bezpieczenstwa z zasileniem dodatkowym dla eliminowania uszkodzen w odbiorczym obwodzie pomocniczym lub w dodatkowym. Zasilanie dodatkowe zapewnia dla dwu obwodów glównych calkowite wyrównanie cisnien miedzy tymi obwodami, zanim tloczone dalej powietrze sprezone nie zostanie doprowadzone przez nieszczelnosc w uszkodzonym obwodzie. Ko¬ rzystnie zapewnienia w konstrukcji stopniowania cisnien otwarcia i wyeliminowania stalych strat cisnienia na dlawikach w razie uszkodzenia jednego z obwodów, oraz uniezalezniania czyn¬ nika pneumatycznego od natezenia przeplywu.Pierwsze napelnienie zapewnione jest w ukladzie instalacji zawierajacej 3- do 5-obwodowy uklad zaworów bezpieczenstwa z jednym obwodem uszkodzonym. W razie powstania uszkodzenia w obwo¬ dzie pomocniczym lub w dodatkowym obwodzie odbiorczym, musi byc poza tym zapewnione calkowite wyrównanie cisnien miedzy zasobnikami energii obwodów glównych. Zawór bezpieczenstwa 3- do 5- -obwodowy, z ukladem dlawiacym dla instalacji hamulcowych pojazdów, zawiera korpus, tloki oraz plytki zaworowe i gniazda zaworowe, zabezpieczajace, w razie uszkodzenia, obwód awaryjny przez zamkniecie gniazda zaworu. Rozwiazanie wedlug wynalazku ma w grzybku zaworowym usytuowany otwór dlawiacy, laczacy dwie komory cisnieniowe i obchodzacy wieksze gniazdo, a miedzy tlokiem i otwo¬ rem dlawiacym usytuowane jest gniazdo zamykajace otwór dlawiacy, zas miedzy tlokiem i grzybkiem zaworowym jest umieszczony zderzak.W popychaczu przylegajacym do grzybka zaworowego usytuowany jest drugi otwór dlawiacy, la¬ czacy dwie komory cisnieniowe i obchodzacy wieksze gniazdo. Fbnizej konca popychacza usytuowany jest zamykajacy otwór dlawiacy gniazdo z talerzykiem uszczelniajacym, zas miedzy talerzykiem uszczelniajacym i dnem korpusu jest umieszczona sprezyna wywierajaca nacisk na popychacz, na¬ tomiast miedzy talerzykiem i korpusem zaworu znajduje sie zderzak, odciazajacy popychacz od nacisku sprezyny i osiagany jest pierwszy przy posuwie w góre.W grzybku zaworowym znajduje sie otwór dlawiacy, laczacy dwie komory cisnieniowe i obcho¬ dzacy wieksze gniazdo, a w drugim grzybku zaworowym i w popychaczu polaczonym z grzybkiem za¬ worowym usytuowany jest drugi otwór dlawiacy, zas miedzy grzybkiem zaworowym i tlokiem jest umieszczone gniazdo, które zamyka oba otwory dlawiace. W grzybku zaworowym i w polaczonym z nim popychaczu znajduje sie otwór dlawiacy, laczacy dwie komory cisnieniowe oraz odgaleziaja¬ cy sie od tego otworu dlawiacego i laczacy inna komore cisnieniowa otwór dlawiacy, zas miedzy tlokiem i plytka zaworowa jest umieszczone gniazdo, które zamyka znajdujacy sie w popychaczu otwór dlawiacy.W popychaczu polaczonym z grzybkiem zaworowym znajduje sie Inny otwór dlawiacy, laczacy dwie komory cisnieniowe i obchodzacy wieksze gniazdo, a ponizej konca popychacza miesci sie talerzyk, mocujacy sluzace do zamkniecia otworu dlawiacego gniazdo oraz przylegajaca don spre¬ zyna, oparta o dno korpusu. Miedzy talerzykiem i plytka zaworowa, mocujaca wieksze gniazdo jest umieszczony zderzak, osiagany przy posuwie w góre przed zderzakiem miedzy popychaczem i taka sama plytka zaworowa^ Miedzy podobnym talerzykiem sprezynujacym i górna czescia korpusu mies¬ ci sie zderzak, osiagany przy posuwie w góre jako pierwszy, a miedzy tymze talerzykiem sprezy¬ nujacym i dnem korpusu jest umieszczony inny talerzyk sprezynujacy ze znajdujaca sie miedzy talerzykiem sprezynujacym i górna czescia korpusu dodatkowa sprezyna oraz dodatkowym zderza¬ kiem, osiaganym przy posuwie w góre jako pierwszy.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat polaczen zaworu bezpieczenstwa dla obwodów glównych, figi 2 - 3-obwodowy zawór bezpieczenstwa z ograniczeniem cisnienia oraz ukladem dlawiacym i zabezpieczajacym,141 304 3 fig. 3 - inne rozwiazanie ukladu dlawiacego w przekroju, fig. 4 - kolejne rozwiazanie ukladu dlawiacego w przekroju, fig. 5 - dalsze rozwiazanie ukladu gniazd uszczelniajacych w przekroju.Fig* 1 przedstawia schemat polaczen znanego zaworu bezpieczenstwa z 2-obwodowym zaworem bezpieczenstwa 3f zabezpieczajacym obwody glówne 21 i 22 wraz z polaczonym dodatkowo 3-obwodc- wym zaworem bezpieczenstwa 5 z ograniczeniem cisnienia. W zaworze bezpieczenstwa 5 znajduja sie dodatkowe elementy bezpieczenstwa 6 i 7 z otworami dlawiacymi. Rrzy nie dzialajacym przej¬ dzie sterowniczym 4 jest spelniony nastepujacy warunek otwarcia obwodów: PQ 23-25 PQ 21-22 PQ 23-25 W ten sposób uzyskuje sie pewnosc, ze w razie uszkodzenia obwodu 23, 24 lub 25 przed otwarciem zaworu bezpieczenstwa odpowiadajacego uszkodzonemu obwodowi, zostana otwarte elementy bezpie¬ czenstwa obwodów glównych 21 i 22, obydwa obwody zostana równomiernie zasilone z przewodu 1, a w obydwu zasobnikach energii znajdzie sie jednakowy potencjal cisnienia. Dopiero przy dalszym wzroscie cisnienia otwiera sie element bezpieczenstwa uszkodzonego obwodu,zzas sprezone po¬ wietrze, tloczone powyzej tego cisnienia bezpieczenstwa, wyplywa przez nieszczelnosc.Przed otwarciem obwodów glównych 21 i 22 moze odpowiednim otworem dlawiacym ujsc przez nieszczelnosc tylko niewielka ilosc sprezonego powietrza. Jezeli przy pierwszym napelnieniu obwód glówny 21 lub 22 jest uszkodzony, to odpowiedni nieuszkodzony obwód glówny i znajdujacy sie w nim zasobnik energii napelnia sie tylko do cisnienia otwierajacego w elemencie bezpie¬ czenstwa, odpowiadajacym uszkodzonemu obwodowi glównemu.Rmiewaz cisnienie otwierajace jest w elementach bezpieczenstwa 6, 7 z otworem dlawiacym mniejsze, otwieraja sie one, zas odpowiednie obwody 23 lub 24 i 25 wypelniaja sie przez otwo¬ ry dlawiace, az powstajace za wlasciwymi elementami bezpieczenstwa, w których cisnienie czyn¬ nika otwiera je, umozliwiajac swobodny przelot sprezonego powietrza. Cisnienie otwierajace elementy bezpieczenstwa 23, 24, 25 mozna ustalic na bardzo wysokim poziomie. Moze ono byc wyz¬ sze od cisnienia roboczego instalacji.Fig. 2 przedstawia przyklad znanego 3-obwodowego zaworu bezpieczenstwa z ograniczeni«?~ cisnienia oraz z ukladem dlawiacym i zabezpieczajacym wedlug wynalazku.W zaworze bezpieczenstwa 5 miedzy tlokiem 8 i grzybkiem zaworowym 9 z gniazdem 10 jest umieszczone gniazdo 13 i otwór dlawiacy 14. Tlok 8 zamyka poprzez gniazdo 13 otwór dlawiacy 14, zas przez gzyzbek zaworowy 9 gniazdo 10. Pd przeciwnej stronie gniazda 10 miesci sie zawór przeciwzwrotny. Otwór dlawiacy 14 jest tak uksztaltowany, ze wychodzi miedzy gniazdem 10 i za¬ worem zwrotnym 15.W polaczonym z grzybkiem zaworowym 9 popychaczu 16 znajduje sie inny otwór dlawiacy 17, laczacy przestrzenie powyzej i ponizej plytki zaworowej 18. Na koncu otworu dlawiacego 17 jest umieszczone gniazdo, zamykajace otwór dlawiacy 17 za pomoca odpowiedniego talerzyka uszczel¬ niajacego 26. Miedzy tlokiem 8 i grzybkiem zaworowym 9 znajduje sie zderzak 27. Miedzy plytka zaworowa 18 i popychaczem 16 jest umieszczony zderzak 28, zas miedzy talerzykiem uszczelnia¬ jacym 26 i korpusem zaworu 5 miesci sie zderzak 29.Gdy czynnik pneumatyczny przeplywa przez wlot 11 do zaworu 5» sila sprezyny 30, po okres¬ lonym wzroscie cisnienia otwiera gniazdo 13, wskutek czego powietrze tloczone wplywa przez otwór dlawiacy 14 i zawór zwrotny do obwodu 23. Po dalszym wzroscie cisnienia tlok 8 przesuwa sie w góre, podnosi sieez zderzak 27 grzybek zaworowy 9, wskutek czego otwiera sie gniazdo 10.Otwarcie gniazda 10 zostaje ulatwione przez napelnienie wstepne poprzez dlawik 14* Gdy obwód 23 napelni sie, tlok 8 przesuwa sie jeszcze wyzej, a razem z nim grzybek zawo¬ rowy 9 i popychacz 16. Jrzy tym talerzyk uszczelniajacy 26 dochodzi do zderzaka 29, a gniazdo 20 otwiera otwór dlawiacy 17. Czynnik pneumatyczny wplywa przez otwór dlawiacy 17 do obwodu 25« Gdy tlok 8 podniesie sie jeszcze wyzej i dojdzie do zderzaka 28, popychacz 16 podniesie wskutek tego plytke zaworowa 18, zas gniazdo 19 zostanie calkowicie otwarte* Napelnienie wstepne przez otwór dlawiacy 17 ulatwia otwarcie gniazda 19»4 141 304 Jezeli przykladowo obwód 23 jest uszkodzony, a gniazdo 13 zostalo otwarte, niewielka ilosc tloczonego powietrza wyplynie otworem dlawiacym przez nieszczelnosc* Przed otworem dlawiacym 14 musi natomiast narosnac cale cisnienie otwierajace, niezbedne dla otwarcia gniazda 10 1 dopiero wówczas cala ilosc tloczonego przez nie sprezonego powietrza moze odplynac w miejsce uszkodzo¬ ne* Rinkcja pozostalych elementów dlawiacych i uszczelniajacych jest analogiczna. W razie utra¬ ty cisnienia proces zamykania nastepuje w kolejnosci: gniazdo 19, gniazdo 13, gniazdo 20 i gniaz¬ do 10# Sprezyna 31, znajdujaca sie pod talerzykiem uzcczelniajacym 26, ma jednoczesnie zastoso¬ wanie dla stopniowania cisnien zamykajacych miedzy gniazdami 19 i 10* Na fig* 3 14 pokazano inny sposób rozmieszczenia otworów dlawiacych 14 i 17» W porówna¬ niu z fig* 2 wyeliminowano gniazdo 20, zas oba otwory dlawiace sa zamykane przez gniazdo 13» Tym samym powstaje odmienna kolejnosc otwierania i zamykania* Fig* 5 przedstawia zmienione w porównaniu z fig* 2 rozmieszczenie gniazda 20* Gniazdo 20 umieszczono w talerzyku 36, zamykajacym za pomoca umieszczonej w nim sprezyny 34 otwór dlawia¬ cy 17 popychacza 16* nhny talerzyk przytrzymuje sprezyne 31* Obie sprezyny 31 i 34 sa tak roz¬ mieszczone, ze w polozeniu zamknietym dzialaja poprzez gniazdo 20 na popychacz 16* Miedzy kor¬ pusem zaworu i talerzykiem 35 jest umieszczony zderzak 33, zas miedzy korpusem zaworu i tale¬ rzykiem 36 znajduje sie zderzak 32* Gdy czynnik pneumatyczny wplywa przez wlot 11 do zaworu 5. zas po otwarciu gniazd 13 i 10, tlok 8 przesuwa sie wraz z grzybkiem zaworowym 9 i popychaczem 16 w góre, dochodzi najpierw do zderzaka 33« Sprezyna 31 opiera sie wówczas z dwóch stron o korpus zaworu* Nastepnie talerzyk 36 dochodzi do zderzaka 32* Sprezyna 34 opiera sie poprzez talerzyk 36 o plytke zaworowa 18f która jednak pozostaje, wskutek dzialajacego na nia cisnienia, na razie zamknieta* Fbpychacz 16 przesuwa sie dalej ku górze, otwierajac tym samym gniazdo 20* Czynnik pneumatyczny przeplywa przez otwór dlawiacy 17 do obwodu 25* Gdy cisnienie w obwodzie 25 jest odpowiednio duze, sprezyna 34 naciska poprzez zderzak 32 na plytke zaworowa 18 ku górze i otwiera gniazdo uszczelniajace 19* przy czym talerzyk 36 dochodzi jednoczesnie do zderzaka 37 na korpusie* Jezeli popychacz 16 przesuwa sie dalej ku górze, to poprzez zderzak 28 trzyma nadal otwarta plytke zaworowa 18 oraz gniazdo 19» W razie spadku cisnienia tlok 8f grzybek zaworowy 9 i popychacz 16 przesuwaja sie ku dolowi* Najpierw zostaje osiagniety zderzak 32* Plytka zaworowa 18 zatrzymuje sie, a gniazdo 19 pozostaje ot¬ warte* PDpychacz 16 przesuwa sie dalej w dól i zamyka gniazdo 20, przy czym zostaje jednoczes¬ nie zamkniete gniazdo 13» Dopiero teraz poruszaja sie ku dolowi wraz z popychaczem 16 talerzyk 36 oraz plytka zaworowa 18, przy czym zostaje zamkniete gniazdo 1 9* Fbpychacz 16 przesuwa sie dalej w dól. wskutek czego talerzyk 35 odsuwa sie od swego zde¬ rzaka 33, zas sila sprezyny 31 dziala znów na popychacz 16* Nastepnie zamyka sie gniazdo 10* Sprezyna 31 powoduje stopniowanie cisnien zamykajacych miedzy gniazdami 19 i 10* W porównaniu z fig. 2 zmienia sie tym samym kolejnosc zamykania otworów dlawiacych* W zaleznosci od potrzeb indywidualnych moga byc wyeliminowane niektóre, badz wszystkie zderzaki 28, 27 i 37• W tym wypadku, po wstepnym napelnieniu obwodów przez otwory dlawiace 14 i 17 sprezyna 34 poprzez talerzyk 36 utrzymuje otwarte gniazda 10 i 9# Staly uklad pokazany miedzy grzybkiem zaworowym 9 i popychaczem 16 moze byc wyeliminowany.Zastrzezenia patentowe 1* Zawór bezpieczenstwa 3- do 5-obwodowy 2 ukladem dlawiacym do instalacji hamulcowych pojazdów, zawierajacy korpus, tloki oraz plytki zaworowe i gniazda zaworowe, zabezpieczajace, w razie uszkodzenia, obwód awaryjny przez zamkniecie gniazda zaworu, znamienny tym, ze w grzybku zaworowym (9) usytuowany jest otwór dlawiacy (14), laczacy dwie komory cisnieniowe i obchodzacy wieksze gniazdo (10), a miedzy tlokiem (8) i otworem dlawiacym (14) usytuowane jest gniazdo (13), zamykajace otwór dlawiacy (14), zas miedzy tlokiem (8) i grzyb¬ kiem zaworowym (9) jest umieszczony zderzak (27)*141 304 5 2. Zawór wedlug zastrz. 1f znamienny tym, ze w popychaczu (16) przylega¬ jacym do grzybka zaworowego (9) znajduje sie drugi otwór dlawiacy (17)f laczacy dwie komory cisnieniowe i obchodzacy wieksze gniazdo (19)f a ponizej konca popychacza miesci sie zamyka¬ jace otwór dlawiacy gniazdo (20) z talerzykiem uszczelniajacym (26), zas miedzy talerzykiem uszczelniajacym i dnem korpusu jest umieszczona sprezyna (31), naciskajaca na popychacz (16), natomiast miedzy talerzykiem (26) i korpusem zaworu znajduje sie zderzak (29), odciazajacy popychacz (16) od nacisku sprezyny i osiagany jako pierwszy przy posuwie w góre. 3« Zawór wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze w grzybku zaworowym (9) znajduje sie otwór dlawiacy (14), laczacy dwie komory cisnieniowe i obchodzacy wieksze gniazdo (10), a w grzybku zaworowym (9) i w popychaczu (16) polaczonym z grzybkiem zaworowym usytuowany jest drugi otwór dlawiacy (17), zas miedzy grzybkiem zaworowym (9) i tlokiem (8) jest umieszczone gniazdo (13), które zamyka oba otwory dlawiace. 4# Zawór wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze w grzybku zaworowym (9) i w polaczonym z nim popychaczu (16) znajduje sie otwór dlawiacy (17), laczacy dwie komory cisnieniowe oraz odgaleziajacy sie od tego otworu dlawiacego (17) i laczacy inna komore cis¬ nieniowa otwór dlawiacy (14), zas miedzy tlokiem (8) i plytka zaworowa (9) jest umieszczone gniazdo (13), które zamyka znajdujacy sie w popychaczu (16) otwór dlawiacy (17). 5» Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w popychaczu (16) polaczonym z grzybkiem zaworowym (9) znajduje sie inny otwór dlawiacy (17), laczacy dwie komory cisnie¬ niowe i obchodzacy wieksze gniazdo (19)f a ponizej konca popychacza miesci sie talerzyk (36), mocujacy sluzace do zamkniecia otworu dlawiacego (17) gniazdo (20) oraz przylegajaca don sprezyna (34), oparta o dno korpusu, zas miedzy talerzykiem (36) i plytka zaworowa (18), mo¬ cujaca wieksze gniazdo (19) jest umieszczony zderzak (32), osiagany przy posuwie w góre przed zderzakiem (28) miedzy popychaczem i taka sama plytka zaworowa, natomiast miedzy podobnym talerzykiem sprezynujacym (36) i górna czescia korpusu miesci sie zderzak (37), osiagany przy posuwie-w góre jako pierwszy, a miedzy tymze talerzykiem sprezynujacym (36) i dnem korpusu jest umieszczony inny talerzyk sprezynujacy (35) ze znajdujaca sie miedzy talerzykiem sprezy¬ nujacym (35) i górna czescia korpusu dodatkowa sprezyna (31) oraz dodatkowym zderzakiem (33 )f osiaganym przy posuwie w góre jako pierwszy. ms Fig. 1 ;; 12 (21) (22) 25 Kierunek obrotów141 304 n"n <-yp Fig 3 Fig. 4 Fig. 5 35 31 34 ^^^^U\ Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz Cena 130 zl PL