PL192377B1 - Zawiasa drzwiowa lub okienna - Google Patents

Abstract

1. Zawiasa drzwiowa lub okienna, zawierajaca lapke oscieznicowa i lapke skrzydlowa, które polaczone sa przegubowo za pomoca trzpienia osiowego usytuowa- nego w tulejach lozyskowych przyporzadkowanych wspomnianym lapkom, z otworem dla trzpienia osiowe- go, umieszczonym mimosrodowo do obwodu zewnetrz- nego tulei lozyskowej przyporzadkowanej lapce skrzy- dlowej i umieszczonej skretnie w tej lapce skrzydlowej, przy czym w lapce oscieznicowej jest osadzony prze- stawnie w kierunku osiowym, nieobrotowo, podpierajacy lapke skrzydlowa element oporowy, polaczony za po- moca gwintu wewnetrznego z gwintem zewnetrznym trzpienia osiowego, osadzonego obrotowo i osiowo nieprzesuwnie w tulejach lozyskowych, znamienna tym, ze tuleja lozyskowa (13) lapki oscieznicowej (10) ponizej gwintu zewnetrznego (18) trzpienia osiowego (14), polaczonego z gwintem wewnetrznym (17) elementu oporowego (16) ma, umieszczony mimosrodowo do jej obwodu zewnetrznego (13'), otwór ustalajacy (19) dla trzpienia osiowego (14), przy czym tuleja lozyskowa (13) jest umieszczona skretnie w lapce oscieznicowej (10). PL PL PL

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest zawiasa drzwiowa lub okienna, zawierająca łapkę ościeżnicową i łapkę skrzydłową, które połączone są przegubowo za pomocą trzpienia osiowego usytuowanego w tulejach łożyskowych przyporządkowanych wspomnianym łapkom.

Zawiasa tego rodzaju posiada na ogół otwór dla trzpienia osiowego, umieszczony mimośrodowo do obwodu zewnętrznego tulei łożyskowej przyporządkowanej łapce skrzydłowej i umieszczonej skrętnie w tej łapce skrzydłowej. W łapce ościeżnicowej jest prowadzony przestawnie w kierunku osiowym, bez możliwości obrotu i podpierający łapkę skrzydłową element oporowy, połączony za pomocą gwintu wewnętrznego z gwintem zewnętrznym trzpienia osiowego, obracającego się w tulejach łożyskowych, bez możliwości przesuwu osiowego.

Znana jest taka zawiasa na przykład z niemieckiego opisu nr 37 19 516. Poprzez skręcenie tulei łożyskowej w zawiasowej łapce skrzydłowej może nastąpić przestawienie boczne i/albo przestawienie dociskowe w zależności od ustawienia mimośrodowości trzpieniowego otworu ustalającego. Obie te regulacje są zawsze powiązane ze sobą. Tak więc przestawienie boczne - oprócz przypadku skręcenia o 180 stopni kątowych - powoduje zawsze także przestawienie dociskowe. Z zasady nie jest to potrzebne. Poza tym nie można zaprojektować dowolnie dużej mimośrodowości otworu ustalającego trzpień w tulei łożyskowej. Wymiary wymagane w strefie ułożyskowania wymuszają utrzymanie stosunkowo małej mimośrodowości, co w efekcie nie pozwala na dostatecznie duże przestawienia.

W zawiasie drzwiowej lub okiennej według DE37 19 516 C2 stosuje się element oporowy, który ma korpus pierścieniowy z materiału o małym współczynniku tarcia i na korpusie tym element oporowy jest ułożyskowany promieniowo w łapce ościeżnicowej. Ułożyskowanie to nie może być bezluzowe ze względu na luz gwintu elementu oporowego na gwincie zewnętrznym trzpienia osiowego. Tak więc trzpień osiowy ma luz promieniowy i nie nadaje się do wykorzystania w razie większych obciążeń zawiasy.

Celem wynalazku jest takie usprawnienie zawiasy drzwiowej lub okiennej, aby można było dokonywać przestawień bocznych i/albo dociskowych, podczas których będzie można przynajmniej ograniczyć wymuszoną zależność między nimi i/lub zwiększyć zakres nastawy.

Zawiasa drzwiowa lub okienna, zawierająca łapkę ościeżnicową i łapkę skrzydłową, które połączone są przegubowo za pomocą trzpienia osiowego usytuowanego w tulejach łożyskowych przyporządkowanych wspomnianym łapkom, z otworem dla trzpienia osiowego, umieszczonym mimośrodowo do obwodu zewnętrznego tulei łożyskowej przyporządkowanej łapce skrzydłowej i umieszczonej skrętnie w tej łapce skrzydłowej, przy czym w łapce ościeżnicowej jest osadzony przestawnie w kierunku osiowym, nieobrotowo, podpierający łapkę skrzydłową element oporowy, połączony za pomocą gwintu wewnętrznego z gwintem zewnętrznym trzpienia osiowego, osadzonego obrotowo i osiowo nieprzesuwnie w tulejach łożyskowych, charakteryzuje się według wynalazku tym, że tuleja łożyskowa łapki ościeżnicowej poniżej gwintu zewnętrznego trzpienia osiowego, połączonego z gwintem wewnętrznym elementu oporowego ma, umieszczony mimośrodowo do jej obwodu zewnętrznego, otwór ustalający dla trzpienia osiowego, przy czym tuleja łożyskowa jest umieszczona skrętnie w łapce ościeżnicowej.

Korzystnie, tuleja łożyskowa łapki ościeżnicowej ma, na swoim obwodzie zewnętrznym, osioworównoległe żebra prowadzące, które wchodzą w osiowo-równoległe rowki prowadzące, znajdujące się na łapce ościeżnicowej, przy czym zwłaszcza tuleja łożyskowa i jej łapka ościeżnicowa mają diametralnie przeciwległe żebra prowadzące i rowki prowadzące w płaszczyźnie największej mimośrodowości otworu ustalającego tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej.

Korzystnie, w rowek prowadzący wchodzi przynajmniej jedno żebro prowadzące, w które wyposażony jest element oporowy, przy czym rowek prowadzący, mieści także żebro prowadzące tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej.

Korzystnie, gwint wewnętrzny jest umieszczony mimośrodowo w elemencie oporowym, podobnie jak otwór ustalający tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej.

Korzystnie, osiowo-równoległe rowki prowadzące łapki ościeżnicowej są umieszczone prostopadle do powierzchni zamocowania łapki ościeżnicowej.

Zawiasa drzwiowa lub okienna, zawierająca łapkę ościeżnicową i łapkę skrzydłową, które połączone są przegubowo za pomocą trzpienia osiowego usytuowanego w tulejach łożyskowych przyporządkowanych wspomnianym łapkom, w drugiej postaci wykonania charakteryzuje się według wynalazku tym, że nad elementem oporowym znajduje się, podpierający tuleję łożyskową łapki skrzydłowej,

PL 192 377 B1 element naciskowy, który łożyskuje promieniowo trzpień osiowy niezależnie od elementu oporowego w łapce ościeżnicowej, przy czym zwłaszcza tuleja łożyskowa łapki ościeżnicowej poniżej gwintu zewnętrznego trzpienia osiowego, połączonego z gwintem wewnętrznym elementu oporowego ma, umieszczony mimośrodowo do jej obwodu zewnętrznego, otwór ustalający dla trzpienia osiowego, a tuleja łożyskowa jest umieszczona skrętnie w łapce ościeżnicowej.

Korzystnie, element naciskowy we wszystkich określonych konstrukcyjnie położeniach osiowych elementu oporowego wystaje osiowo z gniazda łożyskowego łapki ościeżnicowej, przy czym zwłaszcza, element naciskowy jest wykonany z tworzywa sztucznego.

Korzystnie, element naciskowy i element oporowy są sprzężone ze sobą obrotowo na zasadzie połączenia kształtowego, lub element naciskowy i element oporowy są sprzężone ze sobą obrotowo w jednym położeniu względnym niezmiennym we wszystkich położeniach kątowych elementu oporowego.

Korzystnie, element naciskowy jest ułożyskowany promieniowo całym obwodem zewnętrznym w łapce ościeżnicowej, a tuleja łożyskowa łapki ościeżnicowej ma na swoim obwodzie zewnętrznym osiowo-równoległe żebra prowadzące, które wchodzą w osiowo-równoległe rowki prowadzące, znajdujące się na łapce ościeżnicowej, przy czym zwłaszcza w rowek prowadzący wchodzi przynajmniej jedno żebro prowadzące, w które wyposażony jest element oporowy, przy czym rowek prowadzący, mieści także żebro prowadzące tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej.

Korzystnie, element naciskowy jest ułożyskowany promieniowo w gnieździe łożyskowym łapki ościeżnicowej, którego średnica jest przynajmniej równa średnicy zmierzonej na żebrach prowadzących elementu oporowego.

Korzystnie, element naciskowy ma otwór mieszczący trzpień osiowy, usytuowany także mimośrodowo, jak gwint wewnętrzny elementu oporowego, a długość otworu mieszczącego trzpień osiowy odpowiada największej grubości elementu naciskowego.

Zaletą wynalazku jest to, że oprócz możliwości regulacji przewidzianej w zawiasowej łapce skrzydłowej przewidziano następną możliwość regulacji w zawiasowej łapce ościeżnicowej. Ta dodatkowa regulacja powoduje to, że ruch przestawiania łapki skrzydłowej jest złożony z dwóch składowych, których wielkość i kierunek można określić niezależnie od siebie. Przy przestawianiu bocznym poprzez skręcenie tulei łożyskowej łapki skrzydłowej w kierunku tego przestawienia można w zasadzie skompensować wymuszone sprzężenie z tym przestawieniem dociskowym. Przy tym tuleję łożyskową łapki ościeżnicowej można byłoby skręcić tak, aby powstająca od niej składowa ruchu przestawiania miała dokładnie identyczną wielkość i była skierowana przeciwnie do składowej przestawiania dociskowego, która powstaje podczas skręcania tulei łożyskowej w łapce skrzydłowej przy przestawieniu bocznym. Taka kompensacja może też częściowo dokonywać się, gdy przestawienie dociskowe utrzymuje się w możliwym do przyjęcia zakresie. To samo dotyczy przestawienia dociskowego, podczas którego chodzi o uniknięcie albo częściowe skompensowanie związanego z nim przestawienia bocznego. Mimośrodowe umieszczenie otworu ustalającego trzpień w tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej pozwala także na powiększenie zakresu docisku. Gdy nie jest potrzebny szczególnie duży zakres regulacji, można też wykorzystać możliwość podwójnej regulacji do ukształtowania zwartej zawiasy w strefie jej miejsc ułożyskowania zmniejszając odpowiednio wymiary zewnętrzne tulei.

Zawiasę można też ukształtować tak, że tuleja łożyskowa łapki ościeżnicowej ma na jej obwodzie zewnętrznym osiowo-równoległe żebra prowadzące, które wchodzą w osiowo-równoległe rowki prowadzące łapki ościeżnicowej. Po zazębieniu żeber w rowkach prowadzących może nastąpić skręcenie. Ukształtowanie lub też rozmieszczenie żeber i rowków prowadzących dostosowuje się do układu i ilości potrzebnych przestawień tulei łożyskowej.

Jeżeli potrzebna jest tylko jedna możliwość przestawienia, mianowicie przez przekręcenie tulei łożyskowej o 180 stopni kątowych, to zawiasę kształtuje się celowo tak, aby tuleja łożyskowa i jej łapka ościeżnicowa miały diametralnie przeciwległe żebra i rowki prowadzące w płaszczyźnie największej mimośrodowości otworu ustalającego trzpień w tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej.

Aby element oporowy był prowadzony w łapce ościeżnicowej bez możliwości skręcania, można ukształtować zawiasę tak, że element oporowy ma przynajmniej jedno żebro prowadzące wchodzące w rowek prowadzący, który mieści także żebro prowadzące tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej. Dzięki temu rowki prowadzące łapki ościeżnicowej, które mieszczą żebra prowadzące tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej, wykorzystuje się także do prowadzenia żeber elementu oporowego.

Mimośrodowe rozmieszczenie gwintu wewnętrznego w elemencie oporowym, podobnie jak otwór trzpieniowy tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej, daje to, że osie mimośrodowe elementu opo4

PL 192 377 B1 rowego i tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej są zawsze wspólne, co umożliwia ukształtowanie łapki ościeżnicowej na wspólnej osi z odcinkami otworu, na których ułożyskowane są element oporowy i tuleja łożyskowa. Oba te odcinki otworowe mogą wtedy wspierać element oporowy i tuleję łożyskową obejmując ciasno ich obwód zewnętrzny, co jest korzystne z punktu widzenia stabilności zawiasy.

Jeżeli zawiasa jest ukształtowana tak, że osiowo-równoległe rowki prowadzące łapki ościeżnicowej są umieszczone prostopadle do powierzchni zamocowania tej łapki, to powstaje następna możliwość przestawiania ze strony ościeżnicy dla regulacji docisku. Wykluczony jest wtedy wpływ tulei łożyskowej łapki ościeżnicowej na przestawienie boczne.

Zawiasę drzwiową lub okienną można ulepszyć przez to, że nad elementem oporowym istnieje podpierający tuleję łożyskową łapki skrzydłowej element naciskowy, który łożyskuje promieniowo trzpień osiowy niezależnie od elementu oporowego w łapce ościeżnicowej.

W opisanym ukształtowaniu zawiasy drzwiowej lub okiennej nie uwzględnia się luzu gwintu potrzebnego dla elementu oporowego przy promieniowym podparciu trzpienia osiowego. Wspiera się on promieniowo w zasadzie wyłącznie na elemencie naciskowym, który można dokładnie ukształtować i zwymiarować stosownie do wysokich obciążeń. Tylko w niewielkim stopniu trzeba dopasować kształt elementu naciskowego do elementu oporowego, gdy element naciskowy spełnią funkcję podpórki, natomiast nie dotyczy to funkcji promieniowego ułożyskowania trzpienia osiowego. Wymiary elementu naciskowego trzeba tylko dostosować do tego ułożyskowania promieniowego, co pozwala ukształtować zawiasę także na wysokie obciążenia, żeby uzyskać potrzebną stabilność kształtu lub też niezbędną wytrzymałość.

Zawiasę można ukształtować tak, że element naciskowy we wszystkich określonych konstrukcyjnie położeniach osiowych elementu oporowego wystaje osiowo z otworu łożyskowego łapki ościeżnicowej. Dzięki temu łapka skrzydłowa nie może opierać się bezpośrednio na łapce ościeżnicowej, lecz tylko na przewidzianej do tego powierzchni oporowej elementu naciskowego.

Korzystnie jest, gdy element naciskowy jest wykonany z tworzywa sztucznego. Można wybrać tworzywo, które wytrzymuje zarówno naciski jednostkowe jak też ma mały współczynnik tarcia, tak że można zapewnić niezbędną trwałość i łatwość ruchu zawiasy.

Zawiasę można również ukształtować tak, że element naciskowy i element oporowy są sprzężone ze sobą obrotowo na zasadzie połączenia kształtowego. Dzięki takiemu sprzężeniu elementy te możną umieścić w określonym położeniu względem siebie, tak że unika się błędów montażowych. Poza tym takie sprzężenie skrętne umożliwia prostsze ukształtowanie elementu naciskowego, mianowicie bez zabezpieczenia skrętnego ze strony łapki ościeżnicowej, gdy zabezpieczenie takie zapewnia element oporowy.

Dalsza specjalizacja zawiasy może polegać na tym, że element naciskowy i element oporowy są sprzężone w położeniu względnym niezmiennym we wszystkich położeniach kątowych elementu oporowego, a wiec możliwe jest tylko jedno położenie montażowe. W ten sposób wyklucza się wadliwy montaż elementu naciskowego i elementu oporowego.

Lepsze podparcie promieniowe elementu naciskowego uzyskuje się wtedy, gdy element naciskowy jest ułożyskowany całym obwodem w łapce ościeżnicowej. Poprawa polega na tym, że w każdym położeniu kątowym elementu naciskowego względem łapki ościeżnicowej i przy każdym obciążeniu ze strony łapki skrzydłowej w dowolnym kierunku jest zawsze do dyspozycji jednakowa powierzchnia podparcia promieniowego. Podparcie jest równomierne na całym obwodzie zewnętrznym.

Ponadto istnieje możliwość takiego ukształtowania zawiasy, że element naciskowy jest ułożyskowany promieniowo w gnieździe łożyskowym łapki ościeżnicowej, którego średnica jest przynajmniej równa średnicy zmierzonej na żebrach prowadzących elementu oporowego. Uzyskuje się dużą średnicę elementu naciskowego z małym naciskiem jednostkowym na powierzchnię łapki ościeżnicowej. Poza tym zwiększa się powierzchnia nośna elementu naciskowego dla łapki ościeżnicowej w zależności od tego, jak duża jest zmierzona na żebrach prowadzących średnica gniazda łożyskowego dla elementu naciskowego.

Z myślą o zwartej zabudowie promieniowej zawiasy należy ją ukształtować tak, aby otwór w elemencie naciskowym mieszczący trzpień osiowy był umieszczony także mimośrodowo, jak gwint wewnętrzny elementu oporowego. Dzięki temu element naciskowy, element oporowy i tuleja łożyskowa można umieścić w obrębie łapki ościeżnicowej w tej samej płaszczyźnie ich maksymalnej mimośrodowości. Obciążenie elementu naciskowego wykonanego w szczególności z tworzywa sztucznego jest jednakowe we wszystkich kierunkach promieniowych.

PL 192 377 B1

Jeżeli długość otworu mieszczącego trzpień osiowy odpowiada największej grubości elementu naciskowego, to zostaje zapewnione optymalne podparcie promieniowe trzpienia osiowego przez element naciskowy. W tym przypadku minimalny jest nacisk powierzchniowy elementu naciskowego.

Poniżej wynalazek zostanie objaśniony na podstawie przedstawionego na rysunku przykładu wykonania, gdzie: fig. 1 pokazuje schematycznie w perspektywie zawiasę drzwiową, fig.2 - przekrój wzdłużny łapki ościeżnicowej pionowo przez przynależny trzpień osiowy, fig. 3 - przekrój wzdłużny łapki skrzydłowej poprzecznie do trzpienia osiowego, fig.4 - pokazane perspektywicznie człony trzpienia osiowego i współpracujące z nimi części w łapce ościeżnicowej, i fig. 5a, 5b - widok z góry na trzpień osiowy bez elementu naciskowego i bez elementu oporowego.

Przedstawiona na fig. 1 zawiasa drzwiowa posiada jako główne części składowe łapkę ościeżnicową 10 i łapkę skrzydłową 11. Łapka ościeżnicowa 10 jest osadzona powierzchnią zamocowania 26 na nie pokazanej na rysunku, stałej ościeżnicy drzwi. Łapka skrzydłowa 11 jest osadzona powierzchnią zamocowania 27, na nie pokazanym na rysunku, skrzydle drzwi. Obie łapki 10, 11 są sprzężone poziomo na zasadzie połączenia kształtowego z trzpieniem osiowym 14, tak że łapka skrzydłowa 11 z odchylnym skrzydłem może obracać się wokół pokazanej na fig.2 osi odchylania 14' trzpienia 14.

Łapka skrzydłowa 11ma podstawę 28, która według fig. 1 posiada dwie połączone ze sobą listewki jarzmowe 29, 30. Listewki jarzmowe 29, 30 wystają prostopadle do powierzchni zamocowania 27 podstawy 28i ograniczają wnękę, w której umieszczona jest płytka zaciskowa 31, która jest dokręcona śrubami mocującymi 32 w kierunku, nie pokazanego na rysunku, skrzydła i naciska przy tym na podstawę 28, dzięki czemu podstawa 28 jest zaciśnięta na skrzydle.

Strzałki 33 oznaczają, że można przestawiać łapkę ościeżnicową 11 w odpowiadających im kierunkach. Regulację taką wykonuje się za pomocą pokazanych na fig.3 członów nastawczych 34, składających się w zasadzie ze śruby nastawczej 35, która swoim łbem 35' wchodzi w wycięcie 36 podstawy 28 z możliwością skręcania ale bez możliwości przesuwu osiowego. Następną istotną częścią składową śrubowego członu nastawczego 34 jest nakrętka 37, zamocowana na płytce zaciskowej 31. Przekręcenie śruby 35 kluczem wchodzącym w, nie pokazane na rysunku, gniazdo wieloboczne łba 35' powoduje przy zluzowanych śrubach 32 przestawienie boczne płytki zaciskowej 31 i związane z tym odpowiednie przestawienie skrzydła, ponieważ podstawa 28 wskutek swojego sprzężenia z łapką ościeżnicową 10 jest nieruchoma względem ościeżnicy, o ile pominiemy ewentualne odchylenia skrzydła. Przestawienie następuje w kierunku strzałek 33 w zależności od kierunku obrotu śruby 35. Aby można było łatwo zluzować śruby mocujące 32i odsłonić płytkę zaciskową 31, przewidziano pokrywkę 38, która jest zatrzaśnięta między listewkami jarzmowymi 29, 30 oraz na panewce osiowej 28' podstawy 28. Zatyczka 29 zamyka wycięcie na klucz do śruby 35. Sworznie pasowane 40 wchodzą w skrzydło i zapewniają dokładne osadzenie podstawy na skrzydle, nawet gdy zluzowane są śruby mocujące 32.

Panewka osiowa 28' łapki skrzydłowej 11 jest wyposażona w otwór łożyskowy 41 na tuleję łożyskową 12, która ma otwór ustalający 15 na ułożyskowanie trzpienia osiowego 14. Otwór 15 tulei łożyskowej 12 jest umieszczony mimośrodowo względem jej obwodu zewnętrznego 12'. Na fig. 2, 3 widać, że oś 14' trzpienia 14 jest umieszczona mimośrodowo względem osi 41' otworu łożyskowego 41. W otworze 41 znajdują się naprzeciwległe wykroje ryglujące 42, względem których można przestawić obrotowo tuleję łożyskową 12 z karbami pozycyjnymi 43. Istnieją trzy karby pozycyjne 43, tak że tuleję łożyskową 12 można przestawić w trzy różne położenia kątowe, w których przekroje karbów pozycyjnych tworzą wspólny przekrój z wycięciami ryglującymi 42, w który można wstawić, nie pokazany na rysunku, kołek ryglujący, co uniemożliwia mimowolne przekręcenie tulei łożyskowej 12 w otworze łożyskowym 41. Podczas przestawiania tulei 12 w otworze łożyskowym 41 następuje przemieszczenie osi 14' trzpienia 14 na kole wokół osi 41', wobec czego każde przestawienie tulei 12 pociąga za sobą odpowiednie przestawienie boczne, a jednocześnie także odpowiednie przestawienie dociskowe. Otwór łożyskowy 41 powyżej tulei łożyskowej 12 jest zamknięty zatrzaskowym kapturkiem 44.

Łapkę zawiasową mocuje się pokazanymi na fig.2 śrubami 25na ościeżnicy nie pokazanej na rysunku, a kołki pasowane 46 zapewniają dokładne osadzenie, niezależnie od dokręcenia śrub mocujących 45. Na wysokości kołków pasowanych 46 łapka ościeżnicowa 10 ma tuleję łożyskową 47 z przelotowym wzdłużnie gniazdem łożyskowym 25, które zwęża się jednak w dolnym końcu. Tworzy się tam próg oporowy 47' dla tulei łożyskowej 13, która jednym końcem 13 wchodzi w zwężone wycięcie progu 47'. Tuleja 13 ma otwór ustalający 19 mieszczący trzpień osiowy 14, który dochodzi swoim dolnym końcem 14' w pobliże progu 47' w otworze ustalającym 19. Wspiera się on przy tym kołnie6

PL 192 377 B1 rzem 48 u góry na tulei łożyskowej 13. Tak więc trzpień 14 jest podparty pionowo tak, że jego górny koniec 14 styka się na określonym odcinku z tuleją łożyskową 12.

Otwór ustalający 19 tulei łożyskowej 13 jest umieszczony mimośrodowo względem jej obwodu zewnętrznego 13', co można zauważyć na fig. 5a i 5b, gdzie przedstawiono mimośrodowe rozmieszczenie osi trzpieniowej 14' względem osi 25' gniazda łożyskowego 25. Żeby wykorzystać tę mimośrodowość otworu ustalającego 19 do ustalania trzpienia osiowego 14, tuleja 13 według fig. 4 jest wyposażona na jej obwodzie w żebra prowadzące które wchodzą w rowki prowadzące 2 gniazda łożyskowego 25. Rowki 21 przebiegają od progu 47' aż do strefy najniższe go położenia elementu naciskowego 23. Żebra prowadzące 20 są umieszczone diametralnie naprzeciwlegle i rozciągają się tylko na części wysokości lub długości tulei 13. Żebro prowadzące 20 z lewej strony na fig. 4 zaopatrzone jest w znacznik 20', aby ułatwić ustalanie pozycji tulei łożyskowej 13. We dług fig. 5a i 5b rowki prowadzące 21 są rozmieszczone tak, że leżą w płaszczyźnie prostopadłej do powierzchni zamocowania 26 łapki ościeżnicowej 10, a więc poprzecznie do płaszczyzny ościeżnicy. Tak więc tuleje 13 można doprowadzić w dwie różne pozycje, a mianowicie w pierwszą według fig. 5a, w której oś14' znajduje się po przeciwnej względem powierzchni zamocowania 26 stronie osi 25', i w drugą pozycję pokazaną na fig. 5b, w której oś14' trzpienia 14 znajduje się względem osi 25' po stronie powierzchni zamocowania 26. Przestawiając tuleję łożyskową 13 można uzyskać regulację dociskową, dzięki czemu sprzężona z trzpieniem osiowym 14 łapka skrzydłowa 31 jest dociskana mocniej lub słabiej do ościeżnicy drzwi. Wielkość przestawienia wynosi w praktyce na przykład 1 mm. Oczywiście jest też możliwość takiego rozmieszczenia rowków prowadzących 21, że są one położone poziomo w płaszczyźnie rysunku fig. 5a, 5b, co umożliwiało by przestawienie boczne. W obu przedstawionych przypadkach uzyskiwane dzięki tulei 13 przestawienie trzpienia 14 może nakładać się na uzyskiwane dzięki tulei 12 przestawienie trzpienia 14, lub odwrotnie. Można więc w każdym przypadku zwiększać lub kompensować przestawienia boczne i dociskowe, co pozwala wyeliminować lub zmniejszyć zasadniczą wadę złożonego przestawienia bocznego i dociskowego, zależnie od stosunku wielkości tych przestawień.

Zawiasa drzwiowa jest także ukształtowana z możliwością regulacji wysokości, a więc możną dokonywać przestawień we wszystkich trzech kierunkach współrzędnych. Celem regulacji wysokości zaopatrzono trzpień osiowy 14 w pokazany na fig. 4 gwint zewnętrzny 18, na który nakręca się element oporowy 16 z gwintem wewnętrznym 17. Element oporowy 16 na swoim obwodzie posiada diametralnie przeciwległe żebra prowadzące 22, które są również dopasowane do rowków prowadzących 21 gniazda łożyskowego 25. Dzięki temu element oporowy 16 można nakręcić na gwint zewnętrzny 18 tak, że żebra 22 zbiegają się z żebrami prowadzącymi 20 tulei łożyskowej 23. Przypadek taki przedstawiono w przekroju na fig. 2. Element oporowy 16 można wtedy przestawiać na gwincie 18 ustawiając ten element na różnych stopniach wysokości, które wyznaczone są z jednej strony przez skok gwintu 18 i z drugiej strony przez skręcenie elementu oporowego 16 na gwincie zewnętrznym 18. Uzyskiwana w efekcie regulacja wysokości jest wyznaczona długością wyposażonego w gwint 18 trzpienia osiowego i wynikającą z obciążenia niezbędną minimalną długością zazębienia między gwintem wewnętrznym 17 i gwintem zewnętrznym 18. Regulacja wysokości według strzałek 49 na fig. 1 może wynosić kilka milimetrów. To samo dotyczy zakresu regulacji docisku według strzałek 50.

Element oporowy 16 wspiera element naciskowy 23, który ma powierzchnię łożyskową 23' dla kołnierza pierścieniowego 12 tulei łożyskowej 12.

Gwint wewnętrzny 17 jest umieszczony również mimośrodowo w elemencie oporowym 16, podobnie jak otwór ustalający 19 w tulei łożyskowej 13. Wskutek tego oś wzdłużna gwintu 17 lub elementu oporowego 16 może być wspólna z osią otworu ustalającego 19 i jest to potrzebne także wówczas, gdy gwinty 17, 18 są umieszczone koncentrycznie względem osi 14' trzpienia 14. Bez specjalnych środków mogłyby wystąpić w przeciwnym razie położenia elementu oporowego 16, w których nie byłoby możliwe zespolenie z łapką ościeżnicową 10.

Element naciskowy 23 jest wykonany z tworzywa sztucznego i ma mały współczynnik tarcia względem tulei łożyskowej 12, żeby nie utrudniać nadmiernie spowodowanego obrotem skrzydła ruchu względnego między łapką skrzydłową 11 i łapką ościeżnicową 10, co pozwala wyeliminować nadmierne zużycie tych elementów. Element naciskowy 23 ma cylindryczny obwód zewnętrzny 23' bez żeber prowadzących i jest ułożyskowany promieniowo na odcinku 25 gniazda łożyskowego 25, który ma również kształt cylindryczny. Średnica tego odcinka 25 ma tę samą wielkość co średnica zmierzona na żebrach 22 elementu oporowego, a więc średnica odcinka 25 jest powiększona o podwójną głębokość rowków prowadzących 21 w porównaniu ze średnicą gniazda łożyskowego 25 poza tym odcinkiem 25. Dzięki temu nie ma trudności przy montażu tulei łożyskowej 13 i elementu oporoPL 192 377 B1 wego 16, a z drugiej strony element naciskowy 23 swoim cylindrycznym obwodem 23' wspiera się optymalnie promieniowo w tulei łożyskowej 47. Sprzyja to wysokiej obciążalności elementu naciskowego 23 w kierunku promieniowym przy małych naciskach jednostkowych na powierzchnię.

Element naciskowy 23 obejmuje trzpień osiowy 14 otworem 24, którego długość osiowa jest możliwie duża, mianowicie jest równa grubości lub też największej grubości elementu naciskowego 23. Dzięki temu również w strefie trzpienia osiowego 14 zapewnione jest optymalne przenoszenie sił z trzpienia 14 w kierunku promieniowym przy małych naciskach jednostkowych na powierzchnię. Opisane promieniowe ułożyskowanie trzpienia 14 pozwala utrzymywać ten trzpień niezależnie od luzu, który jest potrzebny między elementem oporowym 16i trzpieniem 14w obrębie zazębienia gwintu, żeby nie było zacięć przy przestawianiu. Poprzez element naciskowy 23 uzyskuje się bardzo dobre bezluzowe podparcie promieniowe.

Otwór ustalający 24 jest umieszczony mimośrodowo względem obwodu 23' elementu naciskowego 23 w takim samym stopniu, jak to opisano dla tulei łożyskowej 12. Wskutek tego element 23 może być umieszczony współosiowo z elementem oporowym 16i tuleją łożyskową 12 i nie utrudnia montażu trzpienia osiowego z łapką ościeżnicową 10 przy wspólnym współosiowym gnieździe łożyskowym 25. Celem dokładniejszego i łatwiejszego wzajemnego ustawienia element naciskowy 23 i element oporowy 16są sprzężone ze sobą skrętnie na zasadzie połączenia kształtowego i to w jednym, niezmiennym wzajemnym położeniu kątowym. Ułatwia to zmontowanie elementu naciskowego 23 z elementem oporowym 16 i można uzyskać niezbędną dokładność montażu. Taka dokładność w kierunku obwodowym jest bardzo duża. W kierunku promieniowym można ukształtować połączenie kształtowe tak, że toleruje się luz potrzebny przy zazębieniu gwintów. Celem praktycznego ukształtowania takiego zazębienia czop 51 elementu oporowego 16 wchodzi w otwarte u dołu zagłębienie 52 elementu naciskowego 23, przy czym zagłębienie 52 zaczyna się od strony dolnej elementu 23 i znajduje się pionowo nad czopem 51, jak pokazano na fig. 4.

Regulację wysokości przeprowadza się obracając kluczem nastawczym po jego włożeniu przez wycięcie 53 tulei łożyskowej 13 w gniazdo wieloboczne 54 na dolnym końcu 14' trzpienia osiowego 14. Gwint 18 jest przedstawiony jako prawoskrętny, tak że obracanie trzpienia 14 w kierunku zegarowym powoduje obniżenie elementu oporowego 16. Gdyby takie obracanie kluczem w kierunku zegarowym miało doprowadzić do pionowego przestawienia elementu 16 w górę, to trzeba wykonać gwint 18 jako lewoskrętny.

Claims (19)

1. Zawiasa drzwiowa lub okienna, zawierająca łapkę ościeżnicową i łapkę skrzydłową, które połączone są przegubowo za pomocą trzpienia osiowego usytuowanego w tulejach łożyskowych przyporządkowanych wspomnianym łapkom, z otworem dla trzpienia osiowego, umieszczonym mimośrodowo do obwodu zewnętrznego tulei łożyskowej przyporządkowanej łapce skrzydłowej i umieszczonej skrętnie w tej łapce skrzydłowej, przy czym w łapce ościeżnicowej jest osadzony przestawnie w kierunku osiowym, nieobrotowo, podpierający łapkę skrzydłową element oporowy, połączony za pomocą gwintu wewnętrznego z gwintem zewnętrznym trzpienia osiowego, osadzonego obrotowo i osiowo nieprzesuwnie w tulejach łożyskowych, znamienna tym, że tuleja łożyskowa (13) łapki ościeżnicowej (10) poniżej gwintu zewnętrznego (18) trzpienia osiowego (14), połączonego z gwintem wewnętrznym (17) elementu oporowego (16) ma, umieszczony mimośrodowo do jej obwodu zewnętrznego (13'), otwór ustalający (19) dla trzpienia osiowego (14), przy czym tuleja łożyskowa (13) jest umieszczona skrętnie w łapce ościeżnicowej (10).

2. Zawiasa według zastrz. 1, znamienna tym, że tuleja łożyskowa (13) łapki ościeżnicowej (10) ma na swoim obwodzie zewnętrznym (13') osiowo-równoległe żebra prowadzące (20), które wchodzą w osiowo-równoległe rowki prowadzące (21), znajdujące się na łapce ościeżnicowej (10).

3. Zawiasa według zastrz. 2, znamienna tym, że tuleja łożyskowa (13) i jej łapka ościeżnicowa (10) mają diametralnie przeciwległe żebra prowadzące (20) i rowki prowadzące (21) w płaszczyźnie największej mimośrodowości otworu ustalającego (19) tulei łożyskowej (13) łapki ościeżnicowej (10).

4. Zawiasa według zastrz. 2, znamienna tym, że w rowek prowadzący (21) wchodzi przynajmniej jedno żebro prowadzące (22), w które wyposażony jest element oporowy (16), przy czym rowek prowadzący (21), mieści także żebro prowadzące (20) tulei łożyskowej (13) łapki ościeżnicowej (10).

PL 192 377 B1

5. Zawiasa według zastrz. 1, znamienna tym, że gwint wewnętrzny (17) jest umieszczony mimośrodowo w elemencie oporowym (16), podobnie jak otwór ustalający (19) tulei łożyskowej (13) łapki ościeżnicowej (10).

6. Zawiasa według zastrz. 2, znamienna tym, że osiowo-równoległe rowki prowadzące (21) łapki ościeżnicowej (10) są umieszczone prostopadle do powierzchni zamocowania (26) łapki ościeżnicowej (10).

7. Zawiasa drzwiowa lub okienna, zawierająca łapkę ościeżnicową i łapkę skrzydłową, które połączone są przegubowo za pomocą trzpienia osiowego usytuowanego w tulejach łożyskowych przyporządkowanych wspomnianym łapkom, z otworem dla trzpienia osiowego, umieszczonym mimośrodowo do obwodu zewnętrznego tulei łożyskowej przyporządkowanej łapce skrzydłowej i umieszczonej skrętnie w tej łapce skrzydłowej, przy czym w łapce ościeżnicowej jest osadzony przestawnie w kierunku osiowym, nieobrotowo, i podpierający łapkę skrzydłową element oporowy, połączony za pomocą gwintu wewnętrznego z gwintem zewnętrznym trzpienia osiowego, osadzonego obrotowo i osiowo nieprzesuwnie w tulejach łożyskowych, znamienna tym, że nad elementem oporowym (16) znajduje się podpierający tuleję łożyskową (12) łapki skrzydłowej (11) element naciskowy (23), który łożyskuje promieniowo trzpień osiowy (14) niezależnie od elementu oporowego (16) w łapce ościeżnicowej (10), przy czym zwłaszcza tuleja łożyskowa (13) łapki ościeżnicowej (10) poniżej gwintu zewnętrznego (18) trzpienia osiowego (14), połączonego z gwintem wewnętrznym (17) elementu oporowego (16) ma, umieszczony mimośrodowo do jej obwodu zewnętrznego (13'), otwór ustalający (19) dla trzpienia osiowego (14), a tuleja łożyskowa (13) jest umieszczona skrętnie w łapce ościeżnicowej (10).

8. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że element naciskowy (23) we wszystkich określonych konstrukcyjnie położeniach osiowych elementu oporowego (16) wystaje osiowo z gniazda łożyskowego (25) łapki ościeżnicowej (10).

9. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że element naciskowy (23) jest wykonany z tworzywa sztucznego.

10. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że element naciskowy (23) i element oporowy (16) są sprzężone ze sobą obrotowo na zasadzie połączenia kształtowego.

11. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że element naciskowy (23) i element oporowy (16) są sprzężone ze sobą obrotowo w jednym położeniu względnym niezmiennym we wszystkich położeniach kątowych elementu oporowego (16).

12. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że element naciskowy (23) jest ułożyskowany promieniowo całym obwodem zewnętrznym (23') w łapce ościeżnicowej (10).

13. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że tuleja łożyskowa (13) łapki ościeżnicowej (10) mana swoim obwodzie zewnętrznym (13') osiowo-równoległe żebra prowadzące (20), które wchodzą w osiowo-równoległe rowki prowadzące (21), znajdujące się na łapce ościeżnicowej (10), przy czym zwłaszcza w rowek prowadzący (21) wchodzi przynajmniej jedno żebro prowadzące (22), w które wyposażony jest element oporowy (16), przy czym rowek prowadzący (21), mieści także żebro prowadzące (20) tulei łożyskowej (13) łapki ościeżnicowej (10).

14. Zawiasa według zastrz. 13, znamienna tym, że element naciskowy (23) jest ułożyskowany promieniowo w gnieździe łożyskowym (25) łapki ościeżnicowej (10), którego średnica jest przynajmniej równa średnicy zmierzonej na żebrach prowadzących (22) elementu oporowego (16).

15. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że element naciskowy (23) ma otwór (24) mieszczący trzpień osiowy (14), usytuowany także mimośrodowo, jak gwint wewnętrzny (17) elementu oporowego (16).

16. Zawiasa według zastrz. 15, znamienna tym, że długość otworu (24) mieszczącego trzpień osiowy (14) odpowiada największej grubości elementu naciskowego (23).

17. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że tuleja łożyskowa (13) i jej łapka ościeżnicowa (10) mają diametralnie przeciwległe żebra prowadzące (20) i rowki prowadzące (21) w płaszczyźnie największej mimośrodowości otworu ustalającego (19) tulei łożyskowej (13) łapki ościeżnicowej (10).

18. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że gwint wewnętrzny (17) jest umieszczony mimośrodowo w elemencie oporowym (16), podobnie jak otwór ustalający (19) tulei łożyskowej (13) łapki ościeżnicowej (10).

19. Zawiasa według zastrz. 7, znamienna tym, że osiowo-równoległe rowki prowadzące (21) łapki ościeżnicowej (10) są umieszczone prostopadle do powierzchni zamocowania (26) łapki ościeżnicowej (10).