Zagadnienie rozdzielania mieszaniny eutek- tycznej kwasów nikotynowego i izonikotynowego nie mialo do niedawna praktycznego znaczenia, gdyz substancje te wystepuja rzadko obok sie¬ bie, to tez zagadnieniu temu poswiecono nie¬ wiele uwagi.Jedynie droga termicznego rozkladu kwasu cynchomeronowego otrzymywano mieszanine obu wymienionych kwasów o skladzie 1:1, skad wydobywano czesc kwasu izonikotynowego ko¬ rzystajac z jego mniejszej rozpuszczalnosci w alkoholu.Zupelne rozdzielenie kwasów izonikotynowego i nikotynowego stalo sie zagadnieniem pierwszo¬ rzednej wagi dopiero z chwila, gdy: 1) wobec wzrostu znaczenia kwasu nikotyno¬ wego w przemysle iarmaceutycznym stalo sie wazne zagadnienie oparcia jego produkcji o tani i latwo dostepny surowiec, jakim jest przede *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalaz¬ cami sa W. Swietoslawski, A. Bylicki i Z. Lisicki w Warszawie. wszystkim 3-pikolina zawarta w produktach destylacji smoly weglowej, 2) okazalo sie, ze latwa metoda rozdzielania zasad zawartych w frakcji pikolinowej smoly weglowej, wrzacej w granicach 142 — 145" C, prowadzi do mieszaniny o skladzie okolo 80 % 3-pikoliny i 20 •/# 4-pikoliny, a po jej utlenieniu do mieszaniny kwasów nikotynowego i izoniko¬ tynowego, mniej wiecej w tym samym stosunku.Zupelne rozdzielenie obu pikolin zwiazane jest z powaznymi kosztami, tak, ze raczej oplaci sie rozdzielac kwas nikotynowy i izonikotynowy.Sposób rozdzielania kwasów nikotynowego i izonikotynowego wedlug wynalazku,, opiera sie na róznicy rozpuszczalnosci tych kwasów w dwu róznych rozpuszczalnikach, w odpowiednio do¬ branych temperaturach.Mieszanine kwasów nikotynowego i izonikoty¬ nowego o dowolnym skladzie zadaje sie taka iloscia rozpuszczalnika, np. wody, by jeden ze skladników przeszedl calkowicie do roztworu nasycajac go, a natomiast drugi, jesli znajduje sie w mieszaninie w nadmiarze w stosunku doilosci jaka rozpuszcza sie w danych warunkach, pozostal czesciowo nierozpuszczony.Po oddzieleniu pozostalej fazy stalej jednym ze znanych sposobów, roztwór odparowuje sie do sucha i zadaje drugim rozpuszczalnikiem, np. alkoholem etylowym, w takiej ilosci, by cala ilosc drugiego skladnika, np. kwasu nikotyno¬ wego, przeszla do roztworu, natomiast nadmiar skladnika pierwszego, np. kwasu izonikotynowe¬ go w stosunku do ilosci rozpuszczalnej w da¬ nych warunkach, pozostal nierozpuszczony. Po oddzieleniu od nierozpuszczonej substancji sta¬ lej, jednym ze znanych sposobów, roztwór od¬ parowuje sie do sucha i pozostalosc zadaje znów pierwszym rozpuszczalnikiem w takiej ilosci, by cala ilosc skladnika pierwszego (oraz czesc sklad¬ nika drugiego) przeszla do roztworu, natomiast nadmiar skladnika drugiego w stosunku do ilo¬ sci, jaka rozpuszcza sie w danych warunkach, pozostal nierozpuszczony.Z otrzymanym roztworem postepuje sie znów jak wyzej i czynnosci powtarza sie kolejno, sto¬ sujac na zmiane rozpuszczalniki, az do zupelne¬ go rozdzielenia mieszaniny, lub tez dolacza sie porcje mieszaniny, otrzymana w danym stadium procesu rozdzielania, do poprzedniej frakcji o mniej wiecej tym samym skladzie.W sposobia powyzej opisanym mozna stosowac najrozmaitsze odpowiednie rozpuszczalniki orga¬ niczne lub nieorganiczne lub ich mieszaniny.Przyklad. Mieszanine kwasu nikotynowego i izonikotynowego o dowolnym skladzie zadaje sie woda w temperaturze 30 — 40°C, przy czym uzyskuje sie nasycony roztwór mieszaniny kwa¬ sów o skladzie okolo 74% kwasu nikotynowego i 26 % kwasu izo-, oraz nierozpuszczona pozosta¬ losc tego kwasu, który znajduje sie w miesza¬ ninie w nadmiarze w stosunku do skladu mie¬ szaniny w roztworze nasyconym.Pozostalosc odsacza sie i roztwór odparowuje do sucha, po czym sucha pozostalosc zadaje sie w temperaturze okolo 70°C alkoholem, uzyskujac nasycony roztwór alkoholowy mieszaniny o skla¬ dzie okolo 84 % kwasu nikotynowego oraz 16 •/• kwasu izo- oraz nieropuszczona pozosta¬ losc kwasu izonikotynowego w stanie prawie chemicznie lub technicznie czystym w ilosci okolo 46 % kwasu zawartego w rozpuszczanej mieszaninie.Wykonujac nastepne rozpuszczenie w wodzie znów w temperaturze 30 — 40°C uzyskuje sie obok nierozpuszczonej pozostalosci kwasu niko¬ tynowego w ilosci okolo 46 % kwasu zawartego w mieszaninie roztwór nasycony mieszaniny o skladzie okolo 74 % kwasu nikotynowego i 26 % kwasu izo-, który dalej traktowac mozna lacznie z poprzednio otrzymanym roztworem wodnym, postepujac wedlug opisanego sposobu.W wyzej podanym przykladzie uzyskuje sie wiec na jeden cykl procesu wydzielenie w stanie czystym okolo 46% ilosci obu kwasów zawartych w mieszaninie, oraz nierozdzielona mieszanine o skladzie mieszaniny wyjsciowej, a wiec po¬ zwalajaca na otrzymanie przy dalszym rozdziela¬ niu w podanych warunkach znów podobnej jak wyzej wydajnosci czystych skladników.Wydzielenie kwasu nikotynowego z roztworu wodnego mieszaniny pozostalej po odparowaniu do sucha nasyconego roztworu alkoholowego, otrzymanego jak wyzej, wykonac mozna równiez w sposób inny od wyzej opisanego, a mianowicie przez rozpuszczenie calej mieszanipy w odpowie¬ dniej ilosci wody, a nastepnie doprowadzenie do stanu przesycenia roztworu kwasem nikotyno¬ wym i nasycenia kwasem izo-, przez zageszczenie lub obnizenie temperatury i krystalizacje nad¬ miaru kwasu nikotynowego do stanu równowagi, jako skladnika glównego w danej mieszaninie. PL PL