Opublikowano: 15.11.1968 54476 KI. 12 p, 1/01 MKP C07d UKD Ul*1! Twórca wynalazku: mgr inz. Leon Krupinski Wlasciciel patentu: Grodziskie Zaklady Farmaceutyczne „Polfa", Gro¬ dzisk Mazowiecki (Polska) Sposób odbarwiania chlorku cetylopirydyniowego Glówna iwada surowego 'Chlorku icetylojpiirydpnio¬ wego, bedacego glównym produktem sprzegania chlorku cetylu z pirydyna, jest jego intensywne brazowe zabarwienie. Duze nagromadzenie sub¬ stancji barwnych wlasciwych dla grupy zwiazków soli czwartorzedowych zasad amoniowych wyklu¬ cza mozliwosc jakichkolwiek praktycznych za¬ stosowan surowego produktu. Odbarwienie pre¬ paratu umozliwia stosowanie go do celów techno¬ logicznych i dezynfekcyjnych w przemyslach: fer¬ mentacyjnym, farmaceutycznym, spozywczym i ga¬ stronomicznym. Zagadnienie to stanowilo wiec od¬ rebny i wazny a zarazem trudny problem w cyklu produkcyjnym.Substancje barwne, obecne w surowym chlor¬ ku cetyHopdrydyniowym, pochodza w czesci z tech¬ nicznego chlorku cetylu, glównie jednak powstaja w procesie sprzegania. Znany sposób oczyszczania technicznego chlorku cetylu przez destylacje próz¬ niowa jest tu technicznie nieprzydatny z powodu zbyt wysokiej 'temperatury jego wrzenia i rozkla¬ du znacznej czesci produktu. W toku badawczych prac laboratoryjnych stwierdzono, ze stopien za¬ barwienia chlorku cetylopirydyniowego, otrzymy¬ wanego z prawie bezbarwnego chlorku cetylu wy¬ kazal niewielka róznice w zalbarwieniu w stosunku do produktu uzysikanego z zastosowaniem technicz¬ nego chlorku cetylu o barwie brazowej.Znane dotychczas, miedzy innymi z oipisu pa¬ tentowego nr 49386 sposoby otrzymywania bez- 10 20 25 30 barwnego chlorku cetylopirydyniowego polegaja na jego oczyszCizainiu weglelm afctywmyim, przekry- stalizowaniu z samej wody lub z rozpuszczalni¬ ków organicznych. Sposoby te wprawdzie pozwa¬ laja otrzymac produkt bezbarwny, odpowiadaja¬ cy wymaganiom najwyzszej czystosci, tak zwanej „farmalkopeallnej,,, lecz nie sa dostatecznie ekono¬ micznymi dla skali produkcyjnej.W przypadku uzycia samej wody jako rozpusz¬ czalnika powstaja duze straty produktu, pozosta¬ jacego w znacznych ilosciach w lugu macierzy¬ stym po odsaczeniu krysztalów, a to wskutek du¬ zej jego rozpuszczalnosci w wodzie, nawet w tem¬ peraturze 0-^21C. Dalsze wymraizanie jest bezcelo¬ we, gdyz caly roztwór ulega Bkrzelpnieciu na jed¬ nolita mase, bez wydzielenia wlasciwego pro¬ duktu. Saczenie drobnokryistalicznej, zlepiajacej sie masy krysztalów, otrzymywanych przy tempe¬ raturze 0—2°C jest ponadto Ibardzo powolne i wy¬ maga duzej ilosci drogich urzadzen.Przy zastosowaniu wylacznie rozpuszczalników organicznych nieuniknione sa znaczne straty sto¬ sunkowo drogich czynników obiegowych, gdyz krystalizacja musi byc powtarzana zwykle dwa, czesto i cztery razy. Znamienna cecha stosowa¬ nia wylacznie organicznych rozpuszczalników jest to, ze chlorek cetylopirydyniowy wprawdzie juz po pierwszej krystalizacji uzyskufje czystosc zbli¬ zona do farmakopealnej, jednak zachoiwuje zól- to-brazowe zabarwienie. 5447654476 3 Z powodu brazowej (barwy nie spelnia wyma¬ gan, stawianych w tym wzgledzie nawet produk¬ towi technicznie czystemu. Ze wzgledu na sto¬ sunkowo wysoki koszt i techniczne niedogodnos¬ ci przy stosowaniu znanych sposobów odbarwia- 5 nie suirowego chlorku piirydyndowego polaczone by¬ lo z duzymi trudhosiGiaimi. Bezbarwnosc jest pod¬ stawowym wymaganiem technicznym, istotnym przy praktycznym zastosowaniu tego produktu.'Niedogodnosci te eliminuje wynalazek. W tym *° celu do roztworu wodnego chlorku cetylopirydy- niowego dodaje sie sole potasowców lub wap- niowców albo amonu, z wyjatkiem weglanów, np. chlorek sodu, octan sodu, siarczan potasu, chlo¬ rek wapnia, octan wapnia, siarczan magnezu, chlo- 15 rek amonu i ogrzewa. Chlorek cetylopirydyniowy pozostaje wówczas w roztworze, natomiast to¬ warzyszace produktowi glównemu substancje barwne wytracaja sie. Osad wraz z ewentualnie dodamym weglem w celu lepszego saczenia od- 20 sacza sie od roztworu. Oczyszczone roztwory chlor¬ ku cetylopirydyniowego ochladza sie do zakresu temperatur +il'0 do —li2°C w celu wydzielenia pro¬ duktu.[Zawartosc w roztworze wyzej wymienionych so- 25 li wyklucza mozliwosc 'równoczesnego krzepnie¬ cia lugu macierzystego wraz z produktem. Ste¬ zenie soli stosuje sie od okolo 3°/o az do stanu nasycenia. Ponadto stwierdzono, ze zwiazki orga¬ niczne typu pirydyny, takie jak pirydyna, piko- 30 lina, lutydyna, kolidyna lub typu chinoliny, na przyklad' (chinolina, chinaldyna wplywaja na wzrost rozpuszczalnosci chlorku cetylopirydynio¬ wego oraz szybsza filtracje roztworów, przy czym obecnosc ich nie zmniejsza czystosci ostatecznie 35 otrzymywanego produktu. Zawartosc wyzej wy¬ mienionych zasad organicznych w roztworze po¬ winna wynosic od 1% az do stanu nasycenia ni¬ mi otrzymanych roztworów, ito jest do okolo 12%.Wedlug wynalazku Biurowy produkt sprzegania 40 chlorku oetylu z pirydyna, po odsaczeniu od piry¬ dynowego lugu macierzystego odmywa sie 3—20% roztworem wodnym soli potasowców lub wapniow- ców albo amonu z wyjatkiem weglanów w tem¬ peraturze nie wyzszej niz 8°C dotad, az w prób- 45 ce przesaczu zadanej sola do nasycenia, przesta¬ je oddzielac sie warstwa pirydynowa. Odmyty osad ewentualnie zawiera jeszcze pirydyne, czesto w ilosci wymaganej dla przeprowadzenia krystali¬ zacji. 50 Produkt rozpuszcza sie w okolo 8-krotnej wa¬ gowo ilosci roztworu wodnego jednej z wyzej wy¬ mienionych soli, w stosunku do suchej masy za¬ wartej w osadzie, najkorzystniej o stezeniu soli w granicach 3—20%, przez ogrzewanie do tern- 55 peratury okolo SÓ^C. Zawartosc pirydyny w roz¬ tworze sprawdza sie i w razie potrzeby uzupelnia jej ilosc przez dodanie zasady typu pirydyny, lub chinoliny, lub samej pirydyny, do ogólnej zawar¬ tosci wynoszacej korzystnie 2—8%. Nastepnie 60 ogrzewa sie roztwór do temperatury 60—1O0°C w ciagu 30 minut i saczy na goraco.Przesacz chlodzi sie do temperatury niewyzszej niz 6X!, oczyszczony produkt krystalizuje w po¬ staci duzych, trwalych nie zlepiajacych sie kry- 65 sztalów, które odsacza sie latwo i odmywa roz¬ tworem wodnym soli lub sama woda, w tempe¬ raturze nie wyzszej niz 8%J, do zaniku barwy w przesaczu, po czym suszy w temperaturze 40—60°C.Zasady pirydynowe lub chinolinowe regeneruje sie z przesaczu w znany sposób przez destylacje.Uzyskany sposobem wedlug wynalacdku cetylopirydyniowy jest bezbarwny i nadaje sie do wiekszosci celów swego przeznaczenia, miedzy innymi do produkcji antybiotyków, dezynfekcji pomieszczen, urzadzen produkcyjnych itp.Stosowanie w sposobie wedlug wynalazku la¬ two dostepnych surowców, jakimi sa woda i wy¬ zej wymienione sole metali przy jednoczesnej prawie calkowitej regeneracji zasadowych zwiaz¬ ków organicznych oraz latwosc wykonywania ope¬ racji technologicznych w wielkiej skali produkcyj¬ nej, zapewniaja technicznie najdogodniejszy cykl produkcyjny, przy najkorzystniejszej równoczesnie ekonomii wykonywanych operacji.Przyklad I. Z mieszaniny poreakcyjnej otrzy¬ manej w znany sposób przez sprzezenie 26 czes¬ ci wagowych chlorku cetylu i 60 czesci wago¬ wych pirydyny odsacza sie surowy chlorek cety¬ lopirydyniowy od pirydynowego lugu macierzy¬ stego w temperaturze nie wyzszej niz 8°C, od¬ mywa okolo 120 czesciami wagowymi 15%-wego roztworu wodnego chlorku sodu w temperaturze ponizej 8°C dotad, az w pobranej próbce przesa¬ czu, po zadaniu jej dodatkowa iloscia stalego chlor¬ ku sodu do nasycenia, nie oddziela sie pirydy¬ na. Odinyty osad w ilosci okolo 42 czesci wago¬ wych (mokry), zawderaljacy okolo 60% suchej sub¬ stancji, rozpuszcza sie w 200 czesciach wagowych 8%-wego wodnego roztworu chlorku sodu w temlperaturze 80XJ, oznacza procent pirydyny, uzu¬ pelnia jej zawartosc do 3% wagowych w stosunku do roztworu, ogrzewa mieszajac w temperaturze 95—ilOO^C w ciagu 30 minut i saczy na goraco.Przesacz ochladza sie do temperatury nie wyz¬ szej niz 5°C, odsacza wydzielone krysztaly i od¬ mywa je wodnym roztworem zawierajacym 4% chlorku sodu i 3% pirydyny lub sama woda w temperaturze nie wyzszej niz 8°IC. Odmywanie konczy sie, gdy przesacz jest bezbarwny. Po od¬ ciagnieciu cieczy osad suszy sie w temperaturze 40—WC, najdogodniej w suszarni prózniowej.Otrzymuje sie bezbarwny prodiukt o wydajnosci okolo 90% w stosunku do teoretycznej. Celem uzyskania preparatu o farmakopealnej czystosci, przy wydajnosci okolo 85% w stosunku do teorii, do mieszaniny poreakcyjnej zawierajacej chlo¬ rek cetylopirydyniowy dodaje sie okolo 240 czes¬ ci wagowych wody, oddestylowuje azeotrop piry¬ dyny z woda uzupelniajac ubytek wody w mie¬ szaninie, az do obnizenia zawartosci pirydyny do okolo 4%, ochladza otrzymany roztwór surowego chlorku cetylopirydyniowego do temperatury 18^20^ i saczy.Do przesaczu przy temperaturze 60—65°C do¬ daje 50 czesci wagowych chlorku sodu, miesza oko¬ lo 60 minut i saczy. Ochladza sie bezbarwny roz¬ twór do temperatury 0^2^ celem wykrystali¬ zowania chlorku oetylopirydyniowego, który odsa-5 cza sie, odmywa woda od jonów chlorkowych i suszy.Przyklad H. Postepuje sie identycznie jak w przykladzie I z ta róznica, ze zamiast roztwo¬ rów wodnych chlonku sodu stosuje sie analogicz- 6 nie roztwory chlorku aimonu i po uwolnieniu su¬ rowego chlorku cetylopirydyniowego od pirydyny przez odmywanie lub destylacje azeotropowa z woda stosuje sie mieszanine odpadowych chinolin (tak zwana frakcje chiiiolinowa) w miejsce piry- 10 dyny, przy zachowaniu tych samych stezen, które podano w przykladzie I, z tym, ze przed przesa¬ czeniem goracego roztworu chlorku cetylopirydy- niowego dodaje sie do roztworu 1,5 czesci wago¬ wych wegla aktywnego. 15 Przyklad III. Postepuje sie identycznie jak w przykladzie I—II z ta 'róznica, ze zamiast roz¬ tworów wodnych chlorku sodu i pirydyny stosu¬ je sie analogiczne roztwory chlorku wapnia i frak¬ cje lutydyn o nastepujacych stezeniach: 25°/o roz- M twór wodny krystalicznego chlorku wapnia do odmycia surowego chlorku cetylopirydyniowego, 20% wodny roztwór krystalicznego chlorku wap¬ nia i 4% frakcji lutydyn do rozpuszczenia chlor¬ ku cetylopirydyniowego na goraco oraz do odlmy- 25 cia gotowego produktu w temperaturze ponizej 8°C. Krystalizacje i nastepnie odmywanie oczysz¬ czonego produktu prowadzi sie w temperaturze —12°C. 6 PL PL