Pierwszenstwo: Opublikowano: 07.XI.1967 (P 123 434) 25.VI.1971 62938 KI. 12 o, 5/02 MKP C 07 c, 31/02 UKD Twórca wynalazku: Czeslaw Osnowski Wlasciciel patentu: Przedsiebiorstwo Przemyslowo-Handlowe „Polskie Odczynni¬ ki Chemiczne", Gliwice (Polska) Sposób wydzielania 2, 4, 2\ 4\ 2" - pieciometoksytrójfeny- lokarbinolu z mieszaniny poreakcyjnej otrzymanej w syntezie GrignarcTa z 2,4-dwumetoksyjodobenzenu i o-metoksybenzoesanu metylu Przedmiotem wynalazku jest sposób wydzielania 2,4, 2',4,,2"-pieciometoksytrójfenylokarbinolu z mieszaniny poreakcyjnej otrzymanej w znanej syntezie Grignard'a z 2,4-dwumetoksyjodobenzenu i ometoksybenzoesanu me¬ tylu. (H. Kaufmann — Ber. 46.3801; H. Lund — J. Am.Chem. Soc. 49.1346; Acta Chimica 9.183.1964 r.). Te znana synteze prowadzi sie w srodowisku absolutnego eteru, po czym produkt wydziela sie przez poddanie hydrolizie powstalego jodku pieciometoksytrójfenylo- karbinolomagnezowego rozcienczonym kwasem octo¬ wym dodawanym malymi porcjami do mieszaniny po¬ reakcyjnej przy równoczesnym chlodzeniu, nastepnie oddziela sie faze eterowa*, oddestylowuje resztki eteni, oleista pozostalosc rozpuszcza sie w alkoholu i krystali¬ zuje z roztworu alkoholowego zalkalizowanego amonia¬ kiem.Powyzsza metoda posiada szereg istotnych niedogod¬ nosci. 2,4,2,,4,2"-pieciometoksytrójfenylokarbinol jest w eterze praktycznie nierozpuszczalny, zas w obecnosci kwasu octowego rozpuszcza sie bardzo slabo, co stwa¬ rza koniecznosc stosowania w reakcji duzych ilosci ete¬ ru absolutnego. W eterze tym rozpuszczaja sie bardzo dobrze równiez substraty i uboczne produkty syntezy, co utrudnia w duzym stopniu pózniejsze wykrystalizo¬ wanie produktu. Niedogodnoscia jest równiez koniecz¬ nosc stosowania az 100% nadmiaru 2,4^dwumetoksyjo- dobenzenu w stosunku do uzytej ilosci o-metoksybenzo¬ esanu metylu, co powoduje zanieczyszczenie produktu m-dwumetoksybenzenem powstajacym w wyniku hydro¬ lizy nieprzereagowanego jodku 2,4-dwumetoksyfenylo- 10 15 20 25 30 magnezowego. Niedogodnosci te powoduja, ze wydaj¬ nosc koncowego produktu krystalicznego wynosi prak¬ tycznie zaledwie 20% w stosunku do wydajnosci teore¬ tycznej w przeliczeniu na uzyty o-metoksybenzoe.san me¬ tylu.Stwierdzono, ze mozna wyeliminowac powyzsze nie¬ dogodnosci, jezeli przed procesem hydrolizy jodek 2,4, 2',4',2^-pieciometoksytrójfenylokarbinolo-magnezowywy¬ krystalizuje sie z mieszaniny poreakcyjnej w obecnosci niewielkich ilosci eteru.Obecnosc eteru w czasie krystalizacji jest konieczna, gdyz warstwa eterowa chroni wykrystalizowany osad od dostepu powietrza, a tym samym zapobiega nieko¬ rzystnym zmianom zabarwienia i konsystencji produktu.Produkt w czasie utleniania zmienia bowiem zabarwie¬ nie zólte na brunatne i wykazuje konsystencje oleista.Sposobem wedlug wynalazku krystalizacje prowadzi sie wiec pod warstwa eteru, w temperaturze pokojowej lub nizszej w czasie 16—24 godzin. Nastepnie wykry¬ stalizowany osad jodku 2,4,2\4',2"-pieciometoksytrójfe- nylokarbinolo-magnezowego bez oddzielania od roztwo¬ ru eterowego hydrolizuje sie, otrzymujac odrazu kry¬ staliczny 2,4,2',4',2"-pieciometoksytrójfenylokarbinoil.Najkorzystniej jest prowadzic hydrolize jodomagnezo- wej pochodnej 2,4,2',4',2"- pieciometoksytrójfenylokar- binolu w ukladzie trójfazowym, przez dodawanie por¬ cjami mieszaniny zóltych krysztalów razem z roztworem eterowym do nadmiaru roztworu wodnego kwasu octo¬ wego, przy jednoczesnym intensywnym mieszaniu. W tych warunkach zanieczyszczenia organiczne pozostaja 6293862938 3 4 daje sie porcjami po okolo 0,5 kg do 7,5 kg 10% wod¬ nego roztworu kwasu octowego, przy równoczesnym mieszaniu i chlodzeniu.Hydrolize .przeprowadza sie w temperaturze ponizej 5 10°C. Mieszanine filtruje sie i przemywa osad na filtrze eterem oraz metanolem. Otrzymuje sie okolo 0,8 kg su¬ rowego zóltego 2,4,2',4'2"^pieciometoksytrójfenylokarbi- nolu, który rozpuszcza sie na goraco w 4,0 1 benzenu, roztwór filtruje, oddestylowuje z niego okolo 75 % benze- io nu a pozostalosc zadaje 4,0 1 metanolu i krystalizuje czy¬ sty produkt obnizajac powoli temperature do okolo 0°C.Po odfiltrowaniu i wysuszeniu na powietrzu w tem¬ peraturze pokojowej otrzymuje sie 0,52 kg bialego pro¬ duktu o temperaturze topnienia 146°C. Produkt ten za- 15 barwia sie w srodowisku wodnym na kolor czerwo- no-fioletowy w przedziale pH od 3,4 do 1,2. Wydajnosc czystego 2,4,2',4'2"- pieciometoksytrójfenylokarbinolu wynosi 35,1 % wydajnosci teoretycznej w stosunku do o-metoksybenzoesanu metylu. w fazie eterowej, magnez i jod w postaci odpowiednich soli rozpuszczaja sie w fazie wodnej, natomiast 2,4,2',4', 2"-pieciometoksytrójfenylokarbinol tworzy krystaliczna faze stala.Po odfiltrowaniu i przemyciu krysztalów eterem i al¬ koholem otrzymuje sie surowy produkt z wydajnoscia ponad 50% wydajnosci teoretycznej obliczonej w sto¬ sunku do o-metoksybenzoesanu metylu.Wydzielanie 2,4,2',4',2"-pieciometoksytrójfenylokarbi- nolu sposobem wedlug wynalazku wykazuje dodatkowo te zalete, ze sam proces syntezy tego zwiazku mozna prowadzic w obecnosci mniejszych ilosci eteru, anizeli w znanych metodach. Eter mozna wiec stosowac w ta¬ kich ilosciach, które wystarcza do przykrycia mieszani¬ ny poreakcyjnej warstwa eterowa. W ten sposób elimi¬ nuje sie jednoczesnie potrzebe oddestylowywania nad¬ miaru eteru przed krystalizacja jodoimagnezowej po¬ chodnej pieciometoksytrójfenylokarbinolu.Sposób wedlug wynalazku pozwala zatem na ponad 500-krotny wzrost wielkosci szarzy produkcyjnej oraz na znaczne zmniejszenie zuzycia surowców uzytych do syn¬ tezy Grignard'a. Wydajnosc czystego produktu uzyska¬ nego sposobem wedlug wynalazku w stosunku do oby¬ dwu substratów wynosi 28,2% wydajnosci teoretycznej i jest o 61 % wyzsza od wydajnosci podanej w literatu¬ rze.Przyklad. 225 kg wiórów magnezowych aktywo¬ wanych jodem zalewa sie 3,0 1 absolutnego eteru, doda¬ je 0,5 kg 2,4-dwumetoksyjodobenzenu, miesza i ogrzewa do slabego wrzenia eteru. Po rozpoczeciu samorzutnej egzotermicznej reakcji przerywa sie ogrzewanie i utrzy¬ muje mieszanine w stanie lagodnego wrzenia, dodajac stopniowo dalsza porcje 2,4-dwumetoksyjodobenzenu, w ilosci 1,9 kg. Po prawie calkowitym przereagowaniu magnezu dolewa sie 2,0 1 absolutnego eteru i wygrzewa mieszanine przez 2 godziny w temperaturze wrzenia, a nastepnie wkrapla 600 g o-metoksybenzoesanu metylu rozpuszczonego w 1,5 1 absolutnego eteru. Mieszanine utrzymuje sie w stanie lagodnego wrzenia jeszcze przez 2 godziny, nastepnie chlodzi i pozostawia w temperatu¬ rze .pokojowej lub nizszej na okres okolo 20 godzin, sporadycznie mieszajac az do calkowitego wykrystalizo¬ wania zóltego osadu. Osad z roztworem eterowym do- PL PL