Stwierdzono, ze mozna otrzymywac cenne barwniki disazowe, jesli przy dwustronnym sprzeganiu tetrazonowanego #,#'-dwuoksy-4r4'- dwuaminodwufenylu ze skladnikami sprzegania pracuje sie w srodowisku, ktgre jako zasade za¬ wiera wodorotlenki potasowców i wapniowców. #,#'-dwuoksy-4,V -dwuaminodwufenyl mozna otrzymywac na przyklad w zriany sposób z 3,3y- dwumetoksy-^^-dwuaminodwufenylu przez zmyd- lenie grup metoksylowych za pomoca chlorku glinu i ewentualnie dalsze oczyszczenie.* W literaturze opisano juz barwniki, które o- trzyrnuje sie przez sprzeganie tetrazonowanego ^'-dwuoksy-^-^-dwuaminodwufenylu ze skladni¬ kami sprzegania. Nie podano jednakze, w jaki spo¬ sób nalezy przeprowadzac to sprzeganie, to tez trzeba przyjac, ze przy przeprowadzeniu reakcji nalezy stosowac powszechnie uzywane srodowis¬ ko zalkalizowane weglanem potasowcowym, a zwlaszcza weglanem sodu. Takie przypuszczenie potwierdza sie jeszcze przez to, ze barwniki wy¬ mienione we wspomnianej literaturze daja sie otrzymywac przez sprzeganie w srodowisku zal- kalizowanym weglanem sodu.W przeciwienstwie do tego sposobem wedlug wynalazku sprzeganie przeprowadza sie w sro¬ dowisku zasadowym, zawierajacym wodorotlen¬ ki potasowców, wapniowców lub amoniak. Tak wiec wchodzi w gre, jako wodorotlenek potasow- ca, wodorotlenek sodu, a zwlaszcza wodorotlenek potasu. Sposród wodorotlenków wapniowcowych na wyróznienie zasluguje wodorotlenek wapnia z powodu swojej niskiej ceny, mozna jednakze z powodzeniem stosowac równiez wodorotlenki mag¬ nezu, strontu i baru.W niektórych przypadkach jest rzecza ko¬ rzystna stosowanie wspomnianych wodorotlenków w stosunkowo znacznych stezeniach, czasami na¬ wet w nasyconych roztworach, przy czym nie- rozpuszczony wodorotlenek moze byc obecny w postaci osadu na dnie. We wszystkich przy¬ padkach jest rzecza korzystna dobre'mieszanie mas reagujacych przy pomocy odpowiednich u- rzadzen.Czestokroc jest rzecza korzystna wydzielanie wpierw z mieszaniny reakcyjnej zwiazku tetra- zonowego i dodawanie go, np. w postaci placka z filtru, do skladników sprzegania obecnych w srodowisku zasadowym wedlug okreslenia poda¬ nego powyzej. TemperatuKe sprzegania mozna, jak zwykle, utrzymywac niska na poczatku re¬ akcji. W miare postepu reakcji podwyzsza sie ja w razie potrzeby i pod koniec sprzegania mozna ja doprowadzac do 40°C lub wyzej. Otrzymane barwniki disazowe wydziela sie w znany sposób przez zakwaszenie i (lub) wysolenie. ^Zasady - wapniowcowe mozna tez przed wydzielaniem barwnika wytracac i oddzielac przez dodawanie weglanów potasowcowych lub dwutlenku wegla.Zasady wapniowcowe sa z natury rzeczy wol¬ ne od weglanów, moze okazac sie jednak rzecza korzystna równiez przy uzyciu wodorotlenków potasowcowych wydzielenie z nich weglanów, ewentualnie zawartych w ilosciach godnych uwa¬ gi.Sposób wedlug wynalazku jest zwlaszcza ko¬ rzystny w przypadku dwustronnego sprzegania tetrazonowanego ^'-dwuoksy-^-dwuaminodwu- fenylu-ze skladnikami sprzegania szeregu naftale¬ nowego. Jako takie skladniki sprzegania mozna wymienic na przyklad kwasy aminonaftalenosul- fonowe zawierajace grupe wodorotlenowa i sul¬ fonowa (SOsHJ w tym samym rdzeniu benzeno¬ wym, a grupe aminowa w polozeniu j3 drugiego rdzenia benzenowego, np. kwas #-amino-5-oksy- naftaleno -7-sulfonowy i kwas 2-amino-£-oksy- riaftaleno-tf-sulfonowy, dalej kwasy naftaleno- sulfonowe bez grup aminowych, zwlaszcza kwa¬ sy £ -naftalenosulfonowe, np. kwas £-oksynafta- \eno-3, £-dwusulfonowy i kwas #-oksynaftaleno- tf-sulfonowy. Do sprzegania mozna uzywac dwóch moli tych samych lub rózniacych sie miedzy soba skladników sprzegania. Otrzymuje sie w ten spo¬ sób barwniki w których tetrazonowany #,#'-dwu- oksy--4,V-dwuaminodwufenyl obustronnie wzial udzial we wlasciwy sposób w reakcji sprzegania.Barwniki disazowe otrzymywane sposobem wedlug wynalazku nadaja sie do barwienia i dru¬ kowania najrozmaitszych materialów, zwlaszcza wlókien celulozowych, jak bawelny, sztucznego jedwabiu i sztucznej welny z regenerowanej ce¬ lulozy, nadaja sie jednak takze do ' barwienia wlókien zwierzecych," a wiec welny, jedwabiu i skóry. Mozna je przed barwieniem w kapieli far- bierskiej lub na wlóknie przeprowadzac w zespo¬ lone zwiazki z metalami, np. w zwiazki z miedzia, chromem, zelazem, niklem lub kobaltem. Prze¬ prowadzenie w takie zespolone zwiazki z meta¬ lami, mogace zawierac równiez kilka metali w zwiazku zespolonym uskutecznia sie wedlug zna¬ nych metod w kwasnym, obojetnym lub zasado¬ wym srodowisku bez dodatków lub z odpowiedni¬ mi dodatkami soli' kwasów nieorganicznych lub organicznych, i kwasów dajacych zwiazki zespo¬ lone, np. kwasu winowego lub aminooctowego, ewentualnie w obecnosci srodków rozcienczaja¬ cych lub rozpraszajacych, np. pirydyny lub gli¬ ceryny, wreszcie w naczyniach otwartych lub pod cisnieniem. Przeprowadzanie barwników przed barwieniem w zwiazki zespolone z metalami, zwlaszcza w zwiazki zespojone z miedzia, jest szczególnie uzyteczne w tych przypadkach, gdy dany barwnik wolny od metalu slabo ciagnie na wlókno, a jego zwiazek' zespolony z metalem wy¬ kazuje jeszcze ,dostateczna rozpuszczalnosc w zwyklych kapielach farbierskich. Poza tym moz¬ na wiele zwiazków zespolonych barwników z me¬ talami, zwlaszcza zwiazki z kobaltem i (lub) z niklem, zastosowac do barwienia róznych mas i ich roztworów, np. lakierów nitrowych, zywic sztucznych i mas do przedzenia.Jesli barwniki disazowe otrzymywane sposo¬ bem wedlug wynalazku zawieraja grupy nada¬ jace nie tylko niewielka rozpuszczalnosc, a wy¬ kazuja dostateczna lub dobra sklonnosc do ciag¬ nienia na wlókno celulozowe W stanie wolnym od metalu, wówczas mozna je korzystnie traktowac wedlug znanych sposobów srodkami oddajacymi . metal dopiero na wlóknie lub w kapieli farbier- skiej albo tez czesciowo na wlóknie a czesciowo w kapieli farbierskiej. Zwlaszcza jednak korzyst¬ nym jest sposób wedlug patentu francuskiego nr 809893 polegajacy na traktowaniu wlókna w tej samej kapieli najpierw barwnikiem, a na¬ stepnie srodkiem oddajacym metal. Jako srodki oddajace metal wchodza w gre w pierwszym rze¬ dzie takie, które sa odporne na roztwory zasa¬ dowe, np. zespolone winiany miedzi. Takie srodki oddajace metal mozna tez w niektórych przypad-, kach korzystnie zastosowac do otrzymywania zwiazków metali z barwnikami przed barwie¬ niem.W powyzszych przykladach czesci oznaczaja czesci wagowe, procenty — procenty wagowe.• Przyklad I. 21,6 czesci ^'-dwuoksy-^,-*'- -dwuaminodwufenylu w postaci chlorowodorku rozrabia sie w 100 czesciach wody i 12 czesciach stezonego kwasu solnego, po czym w temperatu¬ rze 5° — 8°C tetrazonuje, sie przy pomocy wod¬ nego roztworu 13,8'czesci azotynu sodu. Po ukon¬ czeniu reakcji mieszanine reakcyjna oziebia sie do temperatury 3°C, zobojetnia przez dodanie 6,4 czesci sody i odsacza wytracony zwiazek tetrazo- nowy. 49,3 czesci kwasu 2-amino-5-oksynaftaleno-7- sulfonowego rozpuszcza sie w 110 czesciach wo¬ dy i 23,5 czesciach wodorotlenku potasu. Roz-twór oziebia sie do temperatury 5 C i wprowa¬ dza do niego mieszajac odsaczony zwiazek tetra- zonowy. Sprzega sie w ciagu 2 godzin w tempe¬ raturze 5° — 8°C, nastepnie w ciagu 48 godzin w temperaturze 10° — 15°C i wreszcie zakan¬ cza sie sprzeganie przez kilkogodzinne mieszanie w temperaturze . 20u' — 30°C. Gesta mase reak¬ cyjna rozciencza sie 300 czesciami wody i wytraca barwnik przez dodanie soli kuchennej.Otrzymany barwnik disazowy po wysuszeniu ma postac czarnego proszku, który rozpuszcza sie w wodzie z zabarwieniem czerwonofiolkowym, w 10°/o-owym roztworze sody z zabarwieniem niebieskofiolkowym, w 10 z zabarwieniem fiolkowym, a w stezonym kwa¬ sie siarkowym z zabarwieniem niebieskim. Bar¬ wi on bawelne przy dodatkowym traktowaniu so¬ lami miedzi sposobem jedno lub dwukapielowym, na trwale odcienie niebieskie.Przykladll. 21,6 czesci 3,#,-dwuoksy~.4,V- -dwuaminodwufenylu tetrazonuje sie wedlug przykladu I. Wydzielony zwiazek tetrazonowy odsacza sie i wprowadza do oziebionej do tempe¬ ratury 5°C zawiesiny 48,8 czesci kwasii 2-amino- -5-oksynaftaleno-7-sulfonowego i 29,6 czesci wo¬ dorotlenku wapnia w 200 czesciach wody. Sprze¬ ga sie najpierw w ciagu 2 godzin w temperatu¬ rze 5° — 8°C i zakancza reakcje przez kilkogo¬ dzinne mieszanie w temperaturze 10u — 20°C.Nastepnie rozciencza sie 2000 czesci wody w tem¬ peraturze 50°C, dodaje 60 czesci sody i odsacza od wydzielonego weglanu wapnia. Przesacz zada¬ je sie 140 czesciami 10%-owego kwasu solnego i wytraca otrzymany barwnik przez wysolenie.Barwnik po wysuszeniu ma postac czarne ;o proszku, który rozpuszcza sie w wodzie z zab&r-f wieniem niebiesko-fiolkowym, w 10o/0-ym roz¬ tworze sody z zabarwieniem czerwonawoniebies- kim, w 10o/o-ym lugu sodowym z zabarwieniem •czerwonofiolkowym, a w stezonym kwasie siarko¬ wym z zabarwieniem zielononiebieskim. Otrzyma¬ ny barwnik barwi bawelne przy dodatkowym traktowaniu solami miedzi sposobem jedno- lub dwukapielowym na trwale odcienie niebieskie.Przyklad III. 10,8 g #,#'-dwuoksybenzy- dyny tetrazonuje sie w znany sposób w roztwo¬ rze zakwaszonym kwasem solnym przy pomocy azotynu sodu. Wydzielony w postaci krystalicznej zwiazek tertazonowy wprowadza sie w tempera¬ turze 5°C do roztworu 30,4 g kwasu £-naftaleno- -#,£-dwusulfonowego (uzytego w postaci soli so¬ dowej) i 13 g wodorotlenku potasu w 60 cm3 wody. Miesza sie w ciagu 50 godzin w tempera¬ turze 20° — 25°C i w ciagu 20 godzin w tem¬ peraturze 35° — 40°C, po czym mieszanine reakcyjna rozciencza sie woda i wytraca barw¬ nik disazowy przez dodanie soli kuchennej i roz¬ cienczonego kwasu solnego.- Barwjiik po wysuszeniu ma postac ciemnego proszku, który rozpuszcza sie w wodzie i w roz¬ tworze sody z zabarwieniem niebieskim, w roz¬ cienczonych lugach z zabarwieniem niebieskofiol¬ kowym, a w stezonym kwasie siarkowym z za¬ barwieniem niebieskim. Barwi on bawelne przy jednokapielowym. sposobie dodatkowego miedzio¬ wania na trwale odcienie niebieskie.Przyklad IV. 21,6 czesci #,#'-dwuoksy-4, ^'-dwuaminodwufenylu tetrazonuje sie, zobojet¬ nia i odsacza wedlug przykladu I. 49,2 czesci kwasu £-amino-#-oksynaftaleno-tf- -sulfonowego rozrabia sie z 250 czesciami wody i dodaje 29,6 czesci wapna gaszonego. Do zawiesi¬ ny oziebionej do temperatury 5°C wprowadza sie odsaczony zwiazek tetrazonowy. Sprzeganie pro- ' wadzi sie w ciagu 2 godzin w-temperaturze 5°— 8°C, dalej w ciagu 48 godzin w temperaturze 10u — 15°C i wreszcie az do ukonczenia reakcji (to jest do chwili, gdy zasadowy roztwór sodowej rezorcyny po roztarciu na papierze filtrowym da przy ogrzaniu taki sam odcien barwy, jak ogrza¬ ny roztwór sodowy pozbawiony rezorcyny) u- trzymuje sie temperature 20° — 25UC. Nastep¬ nie rozciencza sie mase reakcyjna 1000 czesciami wody o" temperaturze 50°C, dodaje roztworu 60 czesci sody w 300 czesciach wody i odsacza wy¬ dzielony weglan wapnia. Przesacz zadaje sie 00 czesciami soli kuchennej, a nastepnie kroplami 10°/irowego kwasu solnego. Otrzymany barwnik odsacza sie i suszy.Barwnik ma postac czarnego proszku, który rozpuszcza sie w wodzie z zabarwieniem czarna- woniebieskofiolkowym, w 10«/0-owym roztworze sody z zabarwieniem niebieskim, w 10 lugu sodowym z zabarwieniem czerwonofiolko¬ wym, a w stezonym kwasie siarkowym z zabar- *wieniem zielononiebieskim. Otrzymany barwnik barwi bawelne przy dodatkowym traktowaniu so¬ lami miedzi sposobem jedno- lub dwukapielowym na odcienie niebieskie^ odznaczajace sie dobra trwaloscia. PL PL